Басты бетМектептің тарихыБіздің мақтаныштарымызҰстаздарАта-аналарғаОқушыларғаПсихологФотогалереяХабарландыруТәрбие жұмысыНормативтік құқықтық құжаттарӘдістемелік бөлімМемлекеттік сатып алуМектептегі тамақтану
"Шаңырақ" көпсалалы мектеп-гимназия" КММ
Нормативтік құқықтық құжаттар

 

Біз, ортақ тарихи тағдыр біріктірген Қазақстан халқы, байырғы қазақ жерінде Мемлекеттілік құра отырып, өзімізді еркіндік, теңдік және татулық мұраттарына берілген бейбітшіл азаматтық қоғам деп ұғына отырып, дүниежүзілік қоғамдастыққа лайықты орын алуды тілей отырып, қазіргі және болашақ ұрпақтар алдындағы жоғары жауапкершілігімізді сезіне отырып, өзіміздің егемендік құқығымызды негізге алып отырып, осы Конституцияны қабылдаймыз.

 

(1995 ж.)

 

1998 жылы 8 қазанда ҚР Президентінің ұсынысымен Парламент Конституцияға парламент өкілеттігін, қоғамдық өмірдің демократиялық негіздерін кеңейткен жиырмаға жуық өзгертулер мен толықтырулар енгізді. ҚР Конституциясы преамбула, тоғыз бөлім және 98 баптан тұрады. Конституция бойынша Қазақстан Республикасы өзін демократиялық зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырадыМемлекеттің ең жоғары құндылығы деп адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары жарияланады. Қазақстан Республикасы президенттік басқару нысанындағы біртұтас мемлекет болып табылады. Конституция бойынша, халық мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы болып табылады және халық билікті тікелей республикалық референдум, еркін сайлау, сондай-ақ өз билігін жүзеге асыруды мемлекеттік органдары бередіМемлекеттік билік Конституция мен заңдар негізінде заң шығарушы, атқарушы  және сот тармақтарына бөліну принципіне сәйкес жүзеге асырылады. Биліктің бұл тармақтары тежемелік әрі тепе-теңдік жүйесін пайдалану арқылы өзара іс-қимыл жасайды. Конституция әр түрлi саяси партиялар мен қоғамдық бiрлестiктер құруға жол беретiн идеологиялық және саяси әр алуандылық жариялайды. Мемлекеттiк меншiк пен жеке меншiктiң танылуы және бiрдей қорғалуы туралы ереже мәндi болып табылады. Жер және оның қойнауы, су көздерi, өсiмдiктер және жануарлар дүниесi, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншiгiнде болады. Мемлекеттiк тiл қазақ тiлi болып табылады.

Мемлекет Қазақстан халқының тiлдерiн үйрену және дамыту үшiн жағдай туғызуға қамқорлық жасайды.

Адам және адамзатбөлiмiнде азаматтық алыну және тоқтатылуы туралы азаматтардың жеке, экономикалық, саяси, әлеуметтiк және мәдени құқықтары мен бостандықтары, сондай-ақ мiндеттерi туралы нормалар берiледi (2–51). Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының жүзеге асырылуының материалды (қаржылық), саяси және құқықтық кепiлдемелерiне, сондай-ақ ұлтаралық татулықты бекiтуге ерекше көңiл бөлiнедi. Үшiншi, төртiншi, бесiншi, алтыншы, жетiншi бөлiмдер Президент, Парламент, Үкiмет, Конституция, Кеңес мәртебесiне және соттарға (қараңыз. олар туралы баптар) арналған. Ерекше бап заңдардың, Президент жарлықтарының, өзге де нормативтiк құқықтық актiлердiң дәлме-дәл және бiркелкi қолданылуын жоғары қадағалауды жүзеге асыратын, сотта мемлекет мүддесiн бiлдiретiн прокуратураға арналған. Қылмыстық iстер бойынша анықтама жүргiзу мен алдын ала тергеу арнаулы органдармен жүзеге асырылады және бұлар сот пен прокуратурадан бөлiнген. Ерекше бөлiм жергiлiктi мемлекеттiк басқару мен өзiн-өзi басқаруға арналған. Жергiлiктi мемлекеттiк басқаруға мәслихаттаржергiлiктi өкiлдi органдар және акиматжергiлiктi атқарушы органдар жатады. 2001 ж. 24 қаңтарда мәслихат пен акимат құзыретiн, олардың құрылуы мен қызметi тәртiбiн бекiткенЖергiлiктi мемлекеттiк басқару туралыжаңа заң қабылданды.

ҚР Коснтитуциясы ең жоғары құқықтық күшке ие. Бұл барлық заңдар, Президент жарлықтары, үкiмет шешiмдерi басқа да барлық мемлекеттiк органдардың жарлықтары.

Конституцияда көрсетiлген нормалар негiзiнде iске асып, оған қайшы келмеуге тиiс деген сөз. Конституция Республика территориясының барлық  жерiнде тiкелей құзырын жүргiзе алады. Бұл, азаматтар Конституциядағы ережелерге жүгiне отырып сотта және басқа да органдарда өз құқықтары мен бостандықтарын қорғауға құқылы деген сөз. Ал мемлекеттiк органдар даулы мәселелердi шешуде Конституция нормаларын қолдана алады. Қазақстан Республикасының халықаралық келiсiмдерi Конституцияға қайшы келмеуге тиiс деген сөз. Конституция Республика территориясының барлық жерінде тікелей құзырын жүргізе алады. Бұл, азаматтар Конституциядағы ережелерге жүгіне отырып сотта және басқа да органдарда өз құқықтары мен бостандықтарын қорғауға құқылы деген сөз. Ал мемлекеттік органдар даулы мәселелерді шешуде Конституция нормаларын қолдана алады. Қазақстан Республикасының халықаралық келісімдері Конституцияға қайшы келмеуге тиіс.

 

І бөлім. 1-9 баптар. Жалпы ережелер.

ІІ бөлім. 10-39 баптар. Адам және азамат.

ІІІ бөлім. 40-48 баптар. Президент.

ІV бөлім. 49-63 баптар. Парламент.

V бөлім. 64-70 баптар. Үкімет.

VІ бөлім. 71-74 баптар. Конституциялық Кеңес.

VІІ бөлім. 75-84 баптар. Соттар және сот төрелігі.

VІІІ бөлім. 85-89 баптар. Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару.

ІХ бөлім. 90-98 баптар. Қорытынды және өтпелі ережелер.

 

І бөлім. Жалпы ережелер.

 

1-бап.

1)       1)       Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы – адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары.

2)       2)       Республика қызметінің түбегейлі принциптері: қоғамдық татулық пен саяси тұрақтылық; бүкіл халықтың игілігін көздейтін экономикалық даму; қазақстандық патриотизм; мемлекет өмірінің аса маңызды мәселелерін демократиялық әдістермен, оның ішінде республикалық референдумда немесе  Парламентте дауыс беру арқылы шешу

 

2-бап

1)       1)       Қазақстан Республикасы – президенттік басқару нысанындағы біртұтас мемлекет.

2)       2)       Республиканың егемендігі оның бүкіл аумағын қамтиды. Мемлекет өз аумағының тұтастығын, қол сұғылмауын және бөлінбеуін қамтамасыз етеді.

3)       3)       Республиканың әкімшілік-аумақтық құрылысы, астанасының орналасатын жер мен мәртебесі заңмен белгіленеді.

4)       4)       Қазақстан Республикасы және Қазақстан атауларының мәні барабар.

 

3-бап

1)       1)       Мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы – халық.

2)       2)       Халық билікті тікелей республикалық референдум және еркін сайлау арқылы жүзеге асырады, сондай-ақ билігін жүзеге асыруды мемлекеттік органдарға береді.

3)       3)       Қазақстан Республикасында билікті ешкім де иемденіп кете алмайды. Билікті иемденіп кетушілік заң бойынша қудаланады. Халық пен мемлекет атынан билік жүргізуге Республика Президентінің, сондай-ақ өзінің конституциялық шегінде Парламенттің құқығы бар. Республика Үкіметі мен өзге де мемлекеттік органдар мемлекет атынан оларға берілген өкілеттіктері шегінде ғана билік жүргізеді.

4)       4)       Республикада мемлекеттік билік біртұтас, ол Конституция мен заңдар негізінде заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөліну, олардың тежемелік әрі тепе-теңдік жүйесін пайдалану арқылы, өзара іс-қимыл жасау принципіне сәйкес жүзеге асырылады.

 

4-бап.

1)       1)       Қазақстан Республикасында қолданылатын құқық Конституцияның, соған сәйкес заңдардың, өзге де нормативтік құқықтық актілердің, халықаралық шарттар мен Республиканың басқа да міндеттемелерінің сондай-ақ Республика Конституциялық кеңесінің және жоғарғы сот нормативтік қаулыларының нормалары болып табылады.

2)       2)       Конституцияның ең жоғары күші бар және Республиканың бүкіл аумағында ол тікелей қолданылады.

3)       3)       Республика бекіткен халықаралық шарттардың Республика заңдарынан басымдығы болады және халықаралық шарт бойынша оны қолдану үшін заң шығару талап етілетін жағдайдан басқа реттерде тікелей қолданылады.

4)       4)       Барлық заңдар, Республика қатысушысы болып табылатын халықаралық шарттар жарияланады.

 

Азаматтардың құқықтарына, бостандықтары мен міндеттеріне қатысты нормативтік құқықтық актілерді ресми түрде жариялау оларды қолданудың міндетті шарты болып табылады.

 

5-бап.

1)       1)       Қазақстан Республикасында идеологиялық және саяси әр алуандылық танылады. Қоғамдық және мемлекеттік институттардың бірігіп кетуіне, мемлекеттік органдарда партия ұйымдарын құруға жол берілмейді.

2)       2)       Қоғамдық бірлестіктер заң алдында бірдей. Қоғамдық бірлестіктер ісіне мемлекеттің және мемлекет ісіне  қоғамдық бірлестіктердің заңсыз араласуына, қоғамдық бірлестіктерге мемлекеттік органдардың қызметін жүктеуге, қоғамдық бірлестіктерді мемлекеттік қаржыландыруға жол берілмейді.

3)       3)       Мақсаты немесе іс-әрекеті Республиканың конституциялық құрылымын күштеп өзгертуге, оның тұтастығын бұзуға, мемлекет қауіпсіздігіне нұқсан келтіруге, әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, діни, тектік-топтық және рулық араздықты қоздыруға бағытталған қоғамдық бірлестіктер құруға және олардың қызметіне, сондай-ақ заңдарда көзделмеген әскер илендірілген құрамалар құруға тыйым салынады.

4)       4)       Республикада басқа мемлекеттердің саяси партиялары мен кәсіптік одақтарының діни негіздегі партиялардың қызметіне, сондай-ақ саяси партиялармен кәсіптік одақтарды шетелдік заңды тұлғалар мен азаматтардың, шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың қаржыландыруына жол берілмейді.

5)       5)       Шетелдік діни бірлестіктердің Республика аумағындағы қызметі, сондай-ақ шетелдік діни орталықтардың Республикадағы діни бірлестіктер басшыларын тағайындауы Республиканың тиісті мемлекеттік органдарымен келісу арқылы жүзеге асырылады.

 

6-бап.

1)       1)       Қазақстан Республикасында мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және бірдей қорғалады.

2)       2)       Меншік міндет жүктейді, оны пайдалану сонымен қатар қоғам игілігіне де қызмет етуге тиіс. Меншік субъектілері мен объектілері, меншік иелерінің өз құқықтарын жүзеге асыру көлемі мен шектері, оларды қорғау кепілдіктері заңмен белгіленеді.

3)       3)       Жер және оның қойнауы, су көздері, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде болады. Жер, сондай-ақ заңда белгіленген негіздерде шарттар мен шектерде және жеке меншікте де болуы мүмкін.

 

7-бап.

1)       1)       Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік тіл – қазақ тілі.

2)       2)       Мемлекеттік ұйымдарда және жергілікті өзін-өзі басқару органдарында орыс тілі ресми түрде қазақ тілімен тең қолданылады.

3)       3)       Мемлекет Қазақстан халқының тілдерін үйрену мен дамыту үшін жағдай туғызуға қамқорлық жасайды.

 

8-бап.

Қазақстан Республикасы халықаралық құқықтың принциптері мен нормаларын құрметтейді, мемлекеттер арасында ықтымақтастық пен тату көршілік қарым-қатынас жасау, олардың теңдігі мен ішкі істеріне араласпау, халықаралық дауларды бейбіт жолмен жүргізу саясатын жүргізеді, қарулы күшті бірінші болып қолданудан бас тартады.

 

9-бап.

Қазақстан Республикасының мемлекеттік нышандары – Туы, Елтаңбасы және Гимні бар. Олардың сипаттамасы және ресми пайдалану тәртібі конституциялық заңмен белгіленеді.

 

ІІ бөлім. Адам және азамат.

 

10-бап.

1)       1)       Қазақстан Республикасының азаматтығы заңға сәйкес алынады және тоқтатылады, ол қандай негізде алынғанына қарамастан, бірыңғай және тең болып табылады.

2)       2)       Республиканың азаматын ешқандай жағдайда азаматтығынан, өзінің азаматтығын өзгерту құқығынан айыруға, сондай-ақ оны Қазақстаннан тыс жерлерге аластауға болмайды.

3)       3)       Республика азаматының басқа мемлекеттің азаматтығында болуы танылмайды.

 

11-бап.

1)       1)       Республиканың халықаралық шарттарында өзгеше белгіленбесе, Қазақстан Республикасының азаматын шет мемлекетке беруге болмайды.

2)       2)       Республика өзінің одан тыс жерлерде жүрген азаматтарын қорғауға және оларға қамқорлық жасауға кепілдік береді.

 

12-бап.

1)       1)       Қазақстан Республикасында Конституцияға сәйкес адам құқықтары мен бостандықтары танылды және оларға кепілдік беріледі.

2)       2)       Адам құқықтары мен бостандықтары әркімге тумысынан жазылған, олар абсолютті деп танылады, олардан ешкім айыра алмайды, заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілердің мазмұны мен қолданылуы осыған қарай анықталады.

3)       3)       Республиканың азаматы өзінің азаматтығына орай құқықтарға ие болып, міндеттер атқарады.

4)       4)       Конституцияда, заңдарда және халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар Республикада азаматтар үшін белгіленген құқықтар мен бостандықтарды пайдаланады, сондай-ақ міндеттер атқарады.

5)       5)       Адамның және азаматтың өз құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асыруы басқа адамдардың құқықтары мен бостандықтарын бұзбауға,  конституциялық құрылыс пен қоғамдық имандылыққа нұқсан келтірмеуге тиіс.

 

13-бап.

1)       1)       Әркімнің құқық объектісі ретінде танылуына құқығы бар және өзінің құқықтары мен бостандықтарын, қажетті қорғанысты қоса алғанда, заңға қайшы келмейтін барлық тәсілдермен қорғауға хақылы.

2)       2)       Әркімнің өз құқықтары мен бостандықтарының сот арқылы қорғалуына құқығы бар.

3)       3)       Әркімнің білікті заң көмегін алуға құқығы бар. Заңда көзделген реттерде заң көмегі тегін көрсетіледі.

 

14-бап.

1)       1)       Заң мен сот алдында жұрттың бәрі тең.

2)       2)       Тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және мүлікті жағдайына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, дінге көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жеріне байланысты немесе кез-келген өзге жағдаяттар бойынша ешкімді ешқандай кемітуге болмайды.

 

15-бап.

1)       1)       Әркімнің өмір сүруге құқығы бар.

2)       2)       Ешкімнің өз бетінше адам өмірін қиюға хақысы жоқ. Өлім жазасы ерекше ауыр қылмыс жасағаны үшін ең ауыр жаза ретінде заңмен белгіленеді, ондай жазаға кесілген адамның кешірім жасау туралы өтініш ету хақы бар.

 

16-бап.

1)       1)       Әркімнің өзінің жеке басының бостандығына құқығы бар.

2)       2)       Заңда көзделген реттерде ғана және соттың немесе прокурордың санкциясымен тұтқындауға және қамауда ұстауға болады, тұтқындалған адамға сотқа шағымдану құқығы беріледі. Прокурордың санкциясынсыз адамды жетпіс екі сағаттан аспайтын мерзімге ғана ұстауға болады.

3)       3)       Ұсталған, тұтқындалған, қылмыс жасады деп айып тағылған әрбір адам сол ұсталған тұтқындалған немесе айып тағылған кезден бастап адвокаттың көмегін пайдалануға құқылы.

 

17-бап.

1)       1)       Адамның қадір-қасиетіне қол сұғылмайды.

2)       2)       Ешкімді азаптауға, оған зорлық-зомбылық жасауға, басқадай қатігездік немесе адамдық қадір-қасиетін қорлайтындай жәбір көрсетуге не жазалауға болмайды.

 

18-бап.

1)       1)       Әркімнің жеке өміріне қол сұғылмауына, өзінің және отбасының құпиясы болуына, ар-намысы мен абыройлы атының қорғалуына құқығы бар.

2)       2)       Әркімнің өзінің жеке салымдары мен жинаған қаражатының, жазысқан хаттарының, телефон арқылы сөйлескен сөздерінің, почта, телеграф арқылы және басқа жолдармен алысқан хабарларының құпиялылығы сақталуына құқығы бар. Бұл құқықты шектеуге заңда тікелей белгіленген реттер мен тәртіп бойынша ғана жол беріледі.

3)       3)       Мемлекеттік органдар, қоғамдық бірлестіктер, лауазымды адамдар және бұқаралық ақпарат құралдары әрбір азаматқа өзінің құқықтары мен мүдделеріне қатысты құжаттармен, шешімдермен және ақпарат көздерімен танысу мүмкіндігімен қамтамасыз етуге міндетті.

 

19-бап.

1)       1)       Әркім өзінің қай ұлтқа, қай партияға және қай дінге жататынын өзі анықтауға және оны көрсету-көрсетпеуге хақылы.

2)       2)       Әркімнің ана тілі мен төл мәдениетін пайдалануға қарым-қатынас, тәрбие, оқу және шығармашылық тілін еркін таңдап алуға құқығы бар.

 

20-бап.

1)       1)       Сөз бен шығармашылық еркіндігіне кепілдік беріледі. Цензураға тыйым салынады.

2)       2)       Әркімнің заң жүзінде тыйым салынбаған кез келген тәсілмен еркін ақпарат алуға және таратуға құқығы бар. ҚР-ның мемлекеттік құпиясы болып табылатын мәліметтер тізбеci заңмен белгіленеді.

3)       3)       Республиканың конституциялық құрылысын күштеп өзгертуді, оның тұтастығын бұзуды, мемлекет қауіпсіздігіне нұқсан келтіруді, соғысты, әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, діни, тектік-топтық және рулық астамшылықты, сондай-ақ қатыгездік пен зорлық-зомбылыққа бас ұруды насихаттауға немесе үгіттеуге жол берілмейді.

 

21-бап.

1)       1)        ҚР аумағында заңды түрде жүрген әрбір адам, заңда көрсетілгеннен басқа реттерде, оның аумағында еркін жүріп-тұруға және тұрғылықты мекенді өз қалауынша таңдап алуға құқығы бар.

2)       2)       Әркімнің Республикадан тыс жерлерге кетуіне құқығы бар. Республика азаматтарының Республикаға кедергісіз қайтып оралуына құқығы бар.

 

22-бап.

1)       1)       Әркімнің ар-ождан бостандығына құқығы бар.

2)       2)       Ар-ождан бостандығын жүзеге асыру жалпы адамдың және азаматтық құқықтар мен мемлекет алдындағы міндеттерге байланысты болмауға немесе оларды шектемеуге тиіс.

 

23-бар.

1)       1)       ҚР азаматтарының бірлесу бостандығына құқығы бар. Қоғамдық бірлестіктердің қызметі заңмен реттеледі.

2)       2)       Әскери қызметшілер, ұлттық қауіпсіздік органдарының, құқық қорғау органдарының қызметкерлер мен судьялар партияларда, кәсіптік одақтарда болмауға, қандай да бір саяси партияны қолдап сөйлемеуге тиіс.

 

24 бап.

1)       1)       Әркімнің еңбек ету бостандығына, қызмет пен кәсіп түрін еркін таңдауына құқығы бар. Еріксіз еңбекке соттың үкімі бойынша не төтенше жағдайда немесе соғыс жағдайында ғана жол беріледі.

2)       2)       Әркімнің қауіпсіздік пен тазалық талаптарына сай еңбек ету жағдайына, еңбегі үшін пендедей бір кемітусіз сыйақы алуына, сондай-ақ жұмыссыздықтан әлеуметтік қорғалуға құқығы бар.

3)       3)       Ереуіл жасау құқығын қоса алғанда, заңмен белгіленген тәсілдерді қолдана отырып, жеке және ұжымдық еңбек  дауларын шешу құқығы мойындалады.

4)       4)       Әркімнің тынығу құқығы бар. Еңбек шарты бойынша, жұмыс істейтіндерге заңмен белгіленген жұмыс уақытының ұзақтығына, демалыс және мереке күндеріне, жыл сайына ақылы демалысқа кепілдік беріледі.

 

25-бап.

1)       1)       Тұрғын үйге қол сұғылмайды. Соттың шешімінсіз тұрғын үйден айыруға жол берілмейді. Тұрғын үйге басып кіруге, оны тексеруге және тінтуге заңмен белгіленген реттер мен тәртіп бойынша ғана жол беріледі.

2)       2)       ҚР азаматтарды тұрғын үймен қамтамасыз ету үшін жағдайлар жасалады. Заңда көрсетілген санаттағы мұқтаж азаматтарға тұрғын үй заңмен белгіленген нормаларға сәйкес мемлекеттік тұрғын үй қорларынан олардың шама-шарқы көтеретін ақыға беріледі.

 

26-бап.

1)       1)       ҚР азаматтары заңды түрде алған қандай да болсын мүлкін жеке меншігінде ұстай алады.

2)       2)       Меншікке оның ішінде мұрагерлік құқығына заңмен кепілдік беріледі.

3)       3)       Соттың шешімінсіз ешкімді де өз мүлкінен айыруға болмайды. Заңмен көзделген ерекше жағдайларда мемлекет мұқтажы үшін мүліктен күштеп айыру оның құны тең бағамен өтелген кезде жүргізілуі мүмкін.

4)       4)       Әркімнің кәсіпкерлік қызмет еркіндігіне, өз мүлкін кез-келген заңды кәсіпкерлік қызмет үшін еркін пайдалануға құқығы бар. Монополистік қызмет заңмен реттеледі әрі шектеледі. Жосықсыз бәсекеге тыйым салынады.

 

27-бап.

1)       1)       Неке мен отбасы, ана мен әке және бала мемлекеттің қорғауында болады.

2)       2)       Балаларына қамқорлық жасау және оларды тәрбиелеу – ата-ананың етене құқығы әрі міндеті.

3)       3)       Кәмелетке толған еңбекке қабілетті балалар еңбекке жарамсыз ата-анасына қамқорлық жасауға міндетті.

 

28-бап.

1)       1)       ҚР азаматы жасына келген, науқастанған, мүгедек болған, асырушысынан айрылған жағдайда және өзге заңды, негіздерді оған ең төмені жалақы мен зейнетақының мөлшерінде әлеуметтік қамсыздандырылуына кепілдік беріледі.

2)       2)       Ерікті әлеуметтік сақтандыру, әлеуметтік қамсыздандырудың қосымша нысандарын жасау және қайырымдылық көтермеленіп отырады.

 

29-бап.

1)       1)       ҚР азаматтарының денсаулығын сақтауға құқығы бар.

2)       2)       Республикалық азаматтары заңмен бекіленіп кепілді медициналық көмектің көлемін тегін алуға құқылы.

3)       3)       Мемлекеттік және жекеменшіктік емдеу мекемелерінде, сондай-ақ жеке медициналық практикамен айналысушы адамдарда ақылы медициналық жәрдем алу заңда белгіленген негіздер мен тәртіп бойынша жүргізіледі.

 

30-бап.

1)       1)       Азаматтардың мемлекеттік оқу орындарында тегін орта білім алуына кепілдік беріледі. Орта білім алу міндетті.

2)       2)       Азаматтық мемлекеттік жоғары оқу орнында конкурстық негізде тегін жоғары білім алуға құқығы бар.

3)       3)       Жекеменшік оқу орындарында ақылы білім алу заңмен белгіленген негіздер мен тәртіп бойынша жүзеге асырылады.

4)       4)       Мемлекеттік білім берудің жалпыға міндетті стандарттарын белгілейді. Кез келген оқу орнының қызметі осы стандарттарға сай келу керек.

 

31-бап.

1)       1)       Мемлекеттік адамның өмір сүруі мен денсаулығына қолайлы айналадағы ортаны қорғауды мақсат етіп қояды.

2)       2)       Адамдардың өмірі мен денсаулығына қатер төндіретін деректер мен жағдаяттарды лауазымды адамдардың жасыруы заңға сәйкес жауапкершілікке әкеп соғады.

 

32-бап.

ҚР азаматтары бейбіт әрі қарусыз жиналуға, жиналыстар, митингілер мен демонстрациялар, шерулер өткізуге және тосқауылдарға тұруға хақылы. Бұл құқықты пайдалану мемлекеттік қауіпсіздік, қоғамдық тәртіп, денсаулық сақтау, басқа адамдардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау мүдделері үшін заңмен шектелуі мүмкін.

 

33-бап.

1)       1)       ҚР азаматтарының тікелей және өз өкілдері арқылы мемлекеттік ісін басқаруға қатысуға, мемлекеттік органдар мен  жергілікті өзін-өзі басқару органдарына тікелей өзі жүгінуге сондай-ақ жеке және ұжымдық өтініштер жолдауға құқығы бар.

2)       2)       Республика азаматтарының мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін өзі басқару органдарын сайлауға және оларға сайлануға, сондай-ақ республикалық референдумға қатысуға құқығы бар.

3)       3)       Сот іс-әрекетке қабілетсіз деп таныған, сондай-ақ сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру орындарында отырған азаматтардың сайлауға және сайлануға, республикалық референдумға қатысуға құқығы жоқ.

4)       4)       Республика азаматтарының мемлекеттік қызметке кіруге тең құқығы бар. Мемлекеттік қызметші лауазымына кандидатқа қойылатын талаптар лауазымдық міндеттердің сипатына ғана байланысты болады және заңмен белгіленеді.

 

34-бап.

1)       1)       Әркім ҚР Конституциясын және заңдарын сақтауға, басқа адамдардың құқықтарын, бостандықтарын, абыройы мен қадір-қасиетін құрметтеуге міндетті.

2)       2)       Әркім Республиканың мемлекеттік нышандарын құрметтеуге міндетті.

 

35-бап.

Заңды түрде белгіленген салықтарды, алымдарды және өзге де міндетті төлемдерді төлеу әркімнің борышы әрі міндеті болып табылады.

 

36-бап.

1)            1)               ҚР қорғау – оның әрбір азаматының қасиетті парызы және міндеті.

2)            2)               Республика азаматтары заңда белгіленген тәртіп пен түрлер бойынша әскери қызмет атқарады.

 

37-бап.

ҚР азаматтары тарихи және мәдени мұралардың сақталуына қамқорлық жасауға, тарих мен мәдениет ескерткіштерін қорғауға міндетті.

 

38-бап.

ҚР азаматтары табиғатты сақтауға табиғат байлықтарына ұқыпты қарауға міндетті.

 

39-бап.

1) 1)               Адамның және азаматтық құқықтары мен бостандықтары конституциялық құрылыстарды қорғау, қоғамдық тәртіпті, адамның құқықтары мен бостандықтарын, халықтың денсаулығы мен имандығын сақтау мақсатына, қажетті шамада ғана және тек заңмен шектелуі мүмкін.

2) 2)               Ұлтаралық татулықты бұзған кез келген әрекет конституциялық емес деп танылады.

3) 3)               Саяси себептер бойынша азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қандай да бір түрде шектеуге жол берілмейді. Конституцияның 10; 11; 13-15 баптарында; 16-бабының 1-тармағында; 17-бабында, 19-бабында; 22-бабында; 26-бабының 2-тармағында көзделген құқықтар мен бостандықтар ешбір жағдайда да шектелмеуге тиіс.

 

ІІІ бөлім. Президент

 

40-бап.

1)            1)               ҚР Президенті – мемлекеттің басшысы, мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, ел ішінде және халықаралық қатынастарда Қазақстанның атынан өкілдік ететін ең жоғары лауазымды тұлға.

2)            2)               Республиканың Президенті – халық пен мемлекеттік билік бірлігінің, Конституцияның мызғымастығының, адам және азамат құқықтары мен бостандықтарының нышаны әрі кепілі.

3)            3)               Республика Президенті мемлекеттік биліктің барлық тармағының келісімін жұмыс істеуін және өкімет органдарының халық алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз етеді.

 

41-бап.

1)            1)               ҚР Президенті конституциялық заңға сәйкес жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде Республиканың кәмелетке толған азаматтары жасарын дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайланды.

2)            2)               Республика Президенті болып тумысынан республика азаматы болып табылатын отыз бес жасқа толған, мемлекеттік тілді еркін меңгерген әрі Қазақстанда кемінде он бес жыл бойы тұратын Республика азаматы сайлана алады.

3)            3)               Республика Президентінің кезекті сайлауы желтоқсанның бірінші жексенбісінде өткізіледі және ол мерзімі жағынан Республика Парламентінің жаңа құрамын сайлаумен тұспа-тұс келмеуге тиіс.

4)            4)               Республика Президентінің кезектен тыс сайлауы кейбір жағдайларда конституцияның 48-бабының 1-тармағы бойынша көзделген мерзімде өткізіле алады.

5)            5)               Дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың елу пайызынан астамының дауысын алған кандидат сайланды деп есептеледі. Егер кандидаттардың бірде-бір көрсетілген дауыс санын ала алмаса, қайтадан дауысқа салынады, оған көп дауыс алған екі кандидат қатысады. Дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың ең көп дауысын алған кандидат сайланды деп есептеледі.

 

42-бап.

1)            1)               ҚР Президенті: “Қазақстан халқына адал қызмет етуге, ҚР Конституциясы мен заңдарын қатаң сақтауға, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына кепілдік беруге, ҚР Президентінің өзіме жүктелген мәртебелі міндетін адал атқаруға салтанатты түрде ант етемін”, — деп халыққа ант берген сәттен бастап қызметіне кіріседі.

2)            2)               Ант беру қаңтардың екінші сәрсенбісінде салтанатты жағдайда Парламент депутаттарының, конституциялық Кеңес мүшелерінің, Жоғарғы Сот судьяларының, сондай-ақ Республиканың бұрынғы Президенттерінің бәрінің қатысуымен өткізіледі. Конституцияның 48-бабында көзделген жағдайда ҚР Президентінің өкілеттігін өзіне қабылдаған адам Республика Президентінің өкілеттігін қабылдаған күнінен бастап бір ай ішінде ант береді.

3)            3)               Республика Президентінің өкілеттігі жаңадан сайланған Республика Президенті қызметіне кіріскен кезден бастап, сондай-ақ Президент қызметінен мерзімінен бұрын босатылған немесе кетірілген не ол қайтыс болған жағдайда тоқтатылады. Республиканың бұрынғы Президенттерінің бәрінің, қызметінен кетірілгендерден басқасының, ҚР-ның экс-Президенті деген атағы болады.

4)            4)               Кезектен тыс сайлауда сайланған Республика Президентінің өкілеттігі кезекті президент сайлауында сайланған Республика Президенті қызметіне кіріскенге дейін жүзеге асады. Сайлау әр бес жылдан кейін желтоқсанның алғашқы жартысында өткізілуі тиіс.

5)            5)               Бір адам қатарынан екі реттен артық Республика Президенті болып сайлана алмайды.

 

43-бап.

1)       1)       ҚР Президентінің өкілді органның депутаты болуға, өзге де ақы төленетін қызметтерді атқаруға және кәсіпкерлік қызметпен айналысуға құқығы жоқ.

2)       2)       Республика Президенті өз өкілеттігін жүзеге асыру кезеңінде саяси партиядағы қызметін тоқтата тұрады.

 

44-бап.

ҚР Президенті:

1)            1)               Қазақстан халқына елдегі жағдай мен Республиканың ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары туралы жыл сайын жолдау арнайды:

2)            2)               Республика Парламентіне кезекті және кезектен тыс сайлау тағайындайды: парламенттің бірінші сессиясын шақырады және  оның депутаттарының қазақ халқына беретін антын қабылдайды, Палаталарының кезектен тыс бірлескен отырыстарын шақырады; Парламент сенаты ұсынған заңға он бес жұмыс күні ішінде қол қояды, заңды халыққа жария етеді не заңды немесе оның жекелеген баптарын қайтадан талқылап, дауысқа салу үшін қайтарады.

3)            3)               Парламенттің келісімімен Республиканың Премьер-Министрін қызметке тағайындайды, оны қызметтен босатады: Премьер-Министрдің ұсынысымен Республика Үкіметінің құрылымын белгілейді, оның мүшелерін қызметке тағайындайды және қызметтен босатады, сондай-ақ Үкімет құрамына кірмейтін Республиканың орталық атқарушы органдарын құрады, таратады және қайта құрады; Үкімет мүшелерінің антын қабылдайды, ерекше маңызды мәселелер бойынша Үкімет отырыстарына торағалық етеді. Үкіметке заң жобаларын Парламент Мәжілісіне енгізуді тапсырады; Үкіметтің және облыстар, республикалық маңызы бар қалалар мен астана әкімдері актілерінің күшін жояды не толық немесе ішінара тоқтата тұрады.

4)            4)               Парламенттің келісімімен ҚР Ұлттық Банкінің Төрағасын қызметке тағайындайды, оны қызметтен босатады.

5)            5)               Парламент Сенатының келісімімен Республиканың Бас Прокурорын және Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасын қызметке тағайындайды, оларды қызметтен босатады;

6)            6)               Республика дипломатиялық өкілдіктерінің басшыларын тағайындайды және кері шақырып алады;

7)            7)               Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің төрағасын және екі мүшесін бес жыл мерзімге қызметке тағайындайды.

8)            8)               Республиканың мемлекеттік бағдарламаларын бекітеді.

9)            9)               Республика Премьер-Министрінің ұсынуымен Республиканың мемлекеттік бюджеті есебінен ұсталатын барлық органдардың қызметкерлеріне арналған қаржылар мен еңбекақы төлеудің бірыңғай жүйесін бекітеді;

10)         10)        Республикалық референдум өткізу жөнінде шешім қабылдайды;

11)         11)        Келіссөздер жүргізеді және Республиканың халықаралық шарттарына қол қояды; бекіту грамоталарына қол қояды; өзінің жанында тіркелген шет мемлекеттердің дипломатиялық және өзге де өкілдерінің сенім грамоталары мен кері шақырып алу грамоталарын қабылдайды;

12)         12)        Республика қарулы күштерінің Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып табылады, Қарулы Күштердің жоғары қолбасшылығын тағайындайды және ауыстырып отырады;

13)         13)        Республиканың мемлекеттік наградаларымен наградтайды, құрметті, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді, білікті сыныптарын береді;

14)         14)        Республиканың азаматтығы, саяси баспана беру мәселелерін шешеді;

15)         15)        Азаматтарға кешірім жасауды жүзеге асырады,

16)         16)        Республиканың демократиялық институттарына оның тәуелсіздігі мен аумақтық тұтастығына, саяси тұрақтылығына, азаматтарының қауіпсіздігіне елеулі және тікелей қатер төнген, мемлекеттің конституциялық органдарының қалыпты жұмыс істеуі бұзылған ретте, Премьер-Министрмен және Республика парламенті Палаталарының төрағаларымен ресми консультациялар алысқаннан кейін Республика парламентіне дереу хабарлай отырып, Қазақстанның бүкіл аумағында және оның жекелеген жерлерінде төтенше жағдай өткізуді, Республиканың Қарулы күштерін қолдануды қоса алғанда, аталған жағдаяттар талап ететін шараларды қолданады.

17)         17)        Республикаға қарсы агресс жасалған не оның қауіпсіздігіне сырттан тікелей қатер төнген ретте Республиканың бүкіл аумағында немесе оның жекелеген жерлерінде әскери жағдай енгізеді, ішінара немесе жалпы мобилиз жариялап, бұл туралы Республика парламентіне дереу хабарлайды;

18)         18)        Өзіне бағынысты Республика Президентінің күзет қызметін және Республикалық ұланды жасақтайды;

19)         19)        ҚР Мемлекеттік Хатшысын қызметке тағайындайды және қызметтен босатады, оның мәртебесі мен өкілеттігін анықтайды; Республика Президентінің әкімшілігін құрады.

20)         20)        Қауіпсіздік кеңесін, Жоғары Сот Кеңесін және өзге де консультативтік-кеңесші органдарды құрады;

21)         21)        Республиканың Консультациясы мен заңдарына сәйкес басқа да өкілеттіктерді жүзеге асырады.

 

45-бап.

1)       1)       ҚР Президенті Консультация мен заңдар негізінде және оларды орындау үшін Республиканың бүкіл аумағында міндетті күші бар жарлықтар мен өкімдер шығарады.

2)       2)       Конституцияның 53-бабының 4-тармақшасында көзделген ретте Республика Президенті заңдар шығарады, ал 61-баптың 2-тармағында көзделген ретте Республиканың заң күші бар жарлықтарын шығарады.

3)       3)       Республикалық Президенті қол қоятын Парламент актілері, сондай-ақ Үкімет бастамасымен шығарылатын Президенттің актілері тиісінше осы актілердің заңдылығы үшін заңдық жауапкерлік жүктелетін Парламенттің әр Палатасының Төрағаларының не Премьер-Министрдің алдын ала қолдары қойылып тиянақталады.

 

46-бап.

1)       1)       ҚР Президентіне, оның абыройы мен қадір-қасиетіне ешкімнің тиісуіне болмайды.

2)       2)       Республика Президенті мен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және қорғау мемлекеттің есебінен жүзеге асырылады.

3)       3)       Осы баптың ережелері Республиканың экс-Президенттеріне қолданылады.

 

47-бап.

1)       1)       ҚР Президенті науқастануына байланысты өзінің міндеттерін жүзеге асыруға қабілетсіздігі дендеген жағдайда қызметінен мерзімінен бұрын босатылуы мүмкін. Бұл ретте, Парламент әр Палата депутаттарының тең санына және медицинаның тиісті салаларының мамандарынан тұратын комиссия құрады. Мерзімінен бұрын босату туралы шешім парламент Палаталарының бірлескен отырысында комиссияның қорытындысымен белгіленген конституциялық рәсімдердің сақталғаны туралы Конституциялық Кеңес қорытындысы негізінде әр Палата депутаттары жалпы санының кемінде төрттен үшінің көпшілігімен қабылданады.

2)       2)       Республиканың Президенті өзінің міндеттерін атқару кезіндегі іс-әрекеті үшін тек қана мемлекетке опасыздық жасалған жағдайда жауап береді және бұл үшін Парламент оны қызметінен кетіруі мүмкін. Айып тағу және оны тексеру туралы шешім Мәжіліс депутаттарының кемінде үштен бірінің бастамасы бойынша депутаттардың жалпы санының көпшілігімен қабылдануы мүмкін. Тағылған айыпты тексеруді сенат ұйымдастырады және оның нәтижелері Сенат депутаттары жалпы санының көпшілік даусымен Парламент Палаталары бірлескен отырысының қарауына беріледі. Бұл мәселе бойынша түпкілікті шешім айып тағудың негізділігі туралы Жоғарғы Сот қорытындысы және белгіленген конституциялық рәсімдердің сақталғаны туралы Конституциялық Кеңестің қорытындысы болған жағдайда әр палата депутаттары жалпы санының кемінде төрттен үшінің көпшілік даусымен Парламент Палаталарының бірлескен отырысында қабылданады. Айып тағылған кезден бастап екі апта ішінде түпкілікті шешім қабылдамау Республика Президентіне қарсы тағылған айыптың күші жойылған деп тануға әкеп соғады. Республиканың Президентіне мемлекетке опасыздық жасады деп тағылған айыптың қабылданбауы оның қай кезеңінде де осы мәселенің қаралуына себепші болған Мәжіліс депутаттарының өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатуға әкеп соғады.

3)       3)       Республика Президентін қызметінен кетіру туралы мәселе ол Республика Парламентінің өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату жөнінде мәселе қарап жатқан кезде қозғалмайды.

 

48-бап.

1.       1.        ҚР Президенті қызметінен мерзімінен бұрын босаған немесе кетірілген, сондай-ақ қайтыс болған жағдайда Республика Президентінің өкілеттігі қалған мерзімге парламент Сенатының Төрағасына көшеді; Сенат Төрағасының өзіне Президент өкілеттігін қабылдауы мүмкін болмаған ретте ол парламент Мәжілісінің Төрағасына көшеді; Мәжіліс Төрағасының өзіне Президент өкілеттігін қабылдауы мүмкін болмаған ретте ол Республиканың Премьер-Министріне көшеді. Өзіне Республика Президентінің өкілеттігін қабылдаған тұлға тиісінше Сенат Төрағасының немесе Премьер-Министрдің өкілеттігін тапсырады. Бұл жағдайда бос тұрған мемлекеттік лауазымдарды иелену Конституцияда көзделген тәртіппен жүзеге асырылды.

2.        2.         Осы баптың 1-тармағында көзделген негіздерде және тәртіппен ҚР Президентінің өкілеттігін өзіне қабылдаған тұлғаның ҚР конституциясына өзгерістер мен толықтырулар туралы бастамашылық жасауға құқығы жоқ.

 

IV бөлім. Парламент

 

49-бап.

1.       1.        Парламент – ҚР-ның заң шығару қызметін жүзеге асыратын Республиканың ең жоғары өкілді органы.

2.       2.        Парламенттің өкілеттігі оның бірінші сессиясы ашылған сәттен басталып, жаңадан сайланған парламенттің бірінші сессиясы жұмысқа кіріскен кезден аяқталады.

3.       3.        Парламенттің өкілеттігі Конституцияда көзделген реттер мен тәртіп бойынша мерзімінен бұрын тоқтатылуы мүмкін.

4.       4.        Парламенттің ұйымдастырылуы мен қызметі, оның депутаттарының құқықтық жағдайы конституциялық заңмен белгіленеді.

 

50-бап.

1.       1.        Парламент тұрақты негізде жұмыс істейтін екі Палатадан;  Сенаттан және Мәжілістен тұрады.

2.       2.        Сенат әр облыстан, республикалық маңызы бар қаладан және ҚР-ның астанасынан екі адамнан, тиісінше облыстық, республикалық маңызы бар қаланың және Республика астанасының барлық өкілді органдары депутаттарының бірлескен отырысында сайланатын депутаттардан құралады. Сенаттың жеті депутатын Сенат-өкілеттігі мерзіміне Республика Президенті тағайындайды.

3.       3.        Мәжіліс алпыс жеті депутаттан тұрады. Олар Республиканың әкімшілік-аумақтық бөлінісі ескеріле отырып құрылатын және шамамен сайлаушылардың саны тез бір мандатты аумақтың сайлау округтері бойынша сайланады.

4.       4.        Парламент депутаты бір мезгілде екі Палатаға бірдей мүше бола алмайды.

 

51-бап.

1.       1.        Мәжіліс депутаттарын сайлау жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы жүзеге асырылады. Мәжіліс депутаттарының кезекті сайлау Парламенттің жұмыс істеп тұрған сайланым өкілеттігінің мерзімі аяқталғанға дейінгі екі айдан кешіктірілмей өткізіледі.

2.       2.        Сенат депутаттары жанама сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру жолымен сайланады. Сайланған Сенатор депутаттарының жартысы әрбір үш жыл сайын қайта сайланып отырады. Бұл орайда олардың кезекті сайлауы бұлардың өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейінгі екі айдан кешіктірілмей өткізіледі.

3.       3.        Парламент депутаттарының кезектен тыс сайлауды Парламент өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатқан кезден бастап екі ай ішінде өткізіледі.

4.       4.        ҚР-ның кемінде бес жыл азаматы болған, отыз жасқа толған, жоғары білімі және кемінде бес жыл жұмыс стажы бар, тиісті облыстық, республикалық маңызы бар қаланың не Республикалық астанасының аумағында кемінде үш жыл тұрақты тұрған азаматы Сенат депутаты бола алады. Республиканың жасы жиырма беске толған азаматы мәжіліс депутаты бола алады.

5.       5.        Бір мандатты аумақтық сайлау округі бойынша тиісінше облыстың, республикалық маңызы бар қала мен республика астанасының барлық өкілді органдары депутаттардың бірлескен отырысында дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың немесе таңдаушылардың елу пайызынан астамының даусын алған кандидат сайланды деп есептеледі. Егер кандидаттың бірде-бірі аталған дауыс санын ала алмаған жағдайда, қайтадан дауыс беру жүргізіледі, оған неғұрлым көбірек дауыс санын алған екі кандидат қатысады. Дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың немесе таңдаушылардың неғұрлым көбірек дауыс санын алған кандидат сайланды деп есептеледі. Мәжіліске сайлаудың қорытындылары бойынша депутаттың мандаттарды партиялық тізімдер негізінде бөлуге дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың кемінде жеті пайызының даусын алған саяси партиялар жіберіледі. Егер дауыс беруге таңдаушылардың елу пайызынан астамы қатысса, Сенатқа сайлау өткізілді деп есептеледі. Республика Парламенті депутаттарын сайлау тәртібі конституциялық заңда айқындалады.

6.       6.        Парламенттің депутаты қазақ халқына ант береді.

 

 

52-бап.

1.       1.        Парламент депутаты қандай да болсын аманатты мандатпен байланысты емес.

2.       2.        Парламент депутаттары оның жұмысына қатысуға міндетті. Парламентте депутаттың жеке өзі ғана дауыс береді. Депутаттық Палаталар мен олардың органдарының отырыстарына дәлелді себептерсіз үш реттен артық қатыспауы, сол сияқты дауыс беру құқығын басқа біреуге беруі депутатқа заңда белгіленген жазалау шараларын қолдануға әкеп соғады.

3.       3.        Парламент депутатының басқа өкілді органның депутаты болуға, оқытушылық, ғылыми және өзге де шығармашылық қызметтен басқа, ақы төленетін өзге де жұмыс атқаруға, кәсіпкерлікпен шұғылдануға, коммерциялық ұйымның басшы органының немесе байқаушы кеңесінің құрамына кіруге құқығы жоқ. Осы ереженің бұзылуы депутаттық өкілеттігін тоқтатуға әкеп соғады.

4.       4.        Парламент депутатын оның өкілеттік мерзімі ішінде тұтқынға алуға, күштеп әкелуге, сот тәртібімен белгіленетін әкімшілік жазалау шараларын қолдануға, қылмыс үстінде ұсталған немесе ауыр қылмыс жасаған реттерді қоспағанда, тиісті Палатаның келісімінсіз қылмыстық жауапқа тартуға болмайды.

 

53-бап.

Палаталардың бірлескен отырысында Парламент:

1.       1.        ҚР Президентінің ұсынысы бойынша Конституцияға өзгертулер мен толықтырулар енгізеді; конституциялық заңдар қабылдап, оларға өзгертулер мен толықтырулар енгізеді;

2.       2.        Республикалық бюджетті Үкімет пен Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің бюджеттің атқарылуы туралы есептерін бекітеді, бюджетке өзгертулер мен толықтырулар енгізеді;

3.       3.        Республика Президентінің қарсылығын туғызған заңдар немесе заңның баптары бойынша ол қарсылық жіберген күннен бастап бір ай мерзім ішінде қайталап талқылау мен дауысқа салуды өткізеді. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер парламент әр Палата депутаттарының жалпы санының үштен екісінің көпшілік даусымен бұрын қабылданған шешімді растайтын болса, Президент жеті күн ішінде заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы ескерілмесе, заң қабылданады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп есептеледі;

4.       4.        Президентке оның бастамасы бойынша әр  Палата депутаттары жалпы санының үштен екісінің дауысымен бір жылдан аспайтын мерзімге заң шығару өкіметтігін беруге хақылы;

5.       5.        Президенттің Республика Премьер-Министрін, Республика Ұлттық Банкінің Төрағасын тағайындауына келісім береді;

6.       6.        Премьер-Министрдің Үкімет бағдарламасы туралы баяндамасын тыңдап, бағдарламаны мақұлдайды немесе қабылдамай тастайды, бағдарламаны қабылдамай тастау әр Палата депутаттары жалпы санының үштен екісінің көпшілік даусымен жүзеге асырылуы мүмкін және бұл Үкіметке сенімсіздік көрсетілгенін білдіреді. Ондай көпшілік дауыстың болмауы Үкімет бағдарламасының мақұлданғанын білдіреді;

7.       7.        Әр Палата депутаттары жалпы санының үштен екісінің көпшілік даусымен, парламент депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша немесе Конституцияда белгіленген реттерде Үкіметке сенімсіздік білдіреді;

8.       8.        Соғыс және бітім мәселелерін шешеді.

9.       9.        Республика Президентінің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықтар міндеттемелерді орындау үшін Республиканың Қарулы Күштерін пайдалану туралы шешім қабылдайды.

10.    10.  Республикалық референдум тағайындау туралы бастама көтереді;

11.    11. Республика Конституциялық Кеңесінің Республикадағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын тыңдайды;

12.    12. Палаталардың бірлескен комиссияларын құрады, олардың төрағаларын сайлайды және қызметтен босатады, комиссиялардың қызметтері туралы есептерді тыңдайды;

13.    13. Парламентке Конституция жүктеген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады.

 

54-бап.

Парламент Палаталарының бөлек отырысында мәселелерді әуелі Мәжілісте, ал содан кейін Сенатта өз кезегімен қарау арқылы:

1.       1.        Заңдар қабылдайды;

2.       2.        Республикалық бюджетті және оның атқарылуы туралы есептерді, бюджетке енгізілетін өзгертулер мен толықтыруларды талқылайды, мемлекеттік салықтар мен алымдарды белгілейді және оларды алып тастайды.

3.       3.        ҚР-ның әкімшілік-аумақтың құрылысының мәселелерін шешу тәртібін белгілейді;

4.       4.        Мемлекеттік наградаларды тағайындайды, Республикалық құрметті, әскери және өзге де атақтарын, сыныптың шендерін, дипломатиялық дәрежелерін белгілейді, Республиканың мемлекеттік нышандарын анықтайды;

5.       5.        Мемлекеттік заемдар мен Республиканың экономикалық және өзге де көмек көрсетуі туралы мәселелерді шешеді;

6.       6.        Азаматтарға рақымшылық жасау туралы актілер шығарады;

7.       7.        Республиканың халықаралық шарттарын бекітеді және олардың күшін жояды;

 

55-бап.

Сенаттың қарауына мыналар жатады:

1.       1.        ҚР Президентінің ұсынысымен Республиканың Жоғары Сотының төрағасын, Алқалар төрағаларын және Жоғарғы Соттың судьяларын сайлау мен қызметтен босату, олардың анттарын қабылдау;

2.       2.        Республика Президентінің Республиканың Бас Прокурорын және ҰҚК-нің Төрағасын тағайындауына келісім беру;

3.       3.        Республиканың Бас Прокурорын, Жоғарғы Сотының Төрағасы мен судьяларын оларға ешкімнің тиіспеуі жөніндегі құқығынан айыру;

4.       4.        Республиканың заңдарына сәйкес жергілікті өкілді органдандардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату;

5.       5.        ҚР-ның Жоғары Сот Кеңесінің құрамына екі депутатты жіберу;

6.       6.        Республиканың Президентін қызметінен кетіру туралы Мәжіліс қозғаған мәселені қарау және оның нәтижесін Палаталардың бірлескен отырысының қарауына енгізу.

 

56-бап.

Мәжілістің ерекше қарауына мыналар жатады:

1.       1.        Заңдардың жобаларын қарауға қабылдау және қорғау;

2.       2.        Республика Парламенті қабылдаған заңдарға ҚР Президентінің қарсылықтары бойынша ұсыныстар әзірлеу;

3.       3.        Республика Президентінің ұсынысымен Республиканың Орталық сайлау комиссиясының Төрағасын, Төрағасының орынбасарын, хатшысы мен мүшелерін сайлау және қызметтен босату;

4.       4.        Республика Президентінің кезекті сайлауын хабарлау;

5.       5.        Әділет білікті алқасының құрамына екі депутаттарды жіберу;

6.       6.        Республика Президентіне қарсы мемлекетке опасыздық жасады деп айып тағу.

 

57-бап.

Парламенттің әр Палатасы дербес, басқа Палатаның қатысуынсыз:

1.       1.        Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің үш мүшесін бес жыл мерзімге қызметке тағайындайды;

2.       2.        Конституцияның 47-бабынан 1-тармағында көзделген ретте Парламент құратып комиссия мүшелерінің тең жартысына өкілеттігін беріледі.

3.       3.        Палаталардың бірлескен комиссиялары мүшелерінің тең жартысын сайлайды:

4.       4.        Палаталар депутаттарының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ ҚР Бас Прокурорының ұсынуымен оларға ешкімнің тиіспеуі, жөніндегі құқығынан палаталардың депутаттарын айыру мәселелерін шешеді;

5.       5.        Өз құзыретіндегі мәселелер бойынша парламенттік тыңдаулар өткізеді.

6.       6.        Депутаттардың жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасы бойынша Республика Үкіметі мүшелерінің өз қызметі мәселелері жөніндегі есептерін тыңдауға және Үкімет мүшесі Республика заңдарын орындамаған ретте Палаталар депутаттары жалпы санының үштен екісінің көпшілік даусымен оны қызметтен босату туралы Республика Президентіне өтініш жасауға хақылы, егер Республика Президенті мұндай өтінішті қабылдамай тастаса, онда депутаттар Палата депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің көпшілік даусымен алғашқы өтініш берілген күннен бастап алты ай өткеннен кейін Республика Президентінің алдында Үкімет мүшесін қызметінен босату туралы мәселені қайталап қоюға хақылы. Мұндай жағдайда Республика Президенті Үкімет мүшесін қызметінен босатады.

7.       7.        Палаталардың үйлестіруші және жұмыс органдарын құрады.

8.       8.        Өз қызметінің регламентін, Палатаның ұйымдастыру және ішкі тәртібіне байланысты мәселелер бойынша өзге де шешімдер қабылдайды.

 

58-бап.

1.       1.        Палаталарды мемлекеттік тілді еркін меңгерген өз депутаттарының арасынан Палаталар депутаттары жалпы санының көпшілік даусымен жасырын дауыс беру арқылы Сенат пен Мәжіліс сайлаған төрағалар басқарады. Сенатор төрағасының қызметіне кандидатураны ҚР Президенті ұсынады. Мәжіліс төрағасының қызметіне кандидатураларды Палатаның депутаттары ұсынады.

2.       2.        Палаталардың төрағалары, егер бұл үшін Палаталардың депутаттары жалпы санының көпшілігі дауыс берсе, қызметтен кері шақырылып алынуы мүмкін, сондай-ақ олар өз еркімен орнынан түсуге хақылы.

3.       3.        Парламент Палаталарының төрағалары:

1)       1)       Палаталардың отырыстарын шақырып, оларға төрағалық етеді;

2)       2)       Палаталардың қарауына енгізілетін мәселелерді әзірлеуге жалпы басшылық жасайды;

3)       3)       Палаталар төрағаларының орынбасарлары қызметіне сайлау үшін Палаталарға кандидатуралар ұсынады;

4)       4)       Палаталар қызметінде регламенттің сақталуын қамтамасыз етеді;

5)       5)       Палаталардың үйлестіру органдарының қызметіне басшылық жасайды;

6)       6)       Палаталар шығаратын актілерге қол қояды;

7)       7)       ҚР конституциялық Кеңесінің екі-екіден мүшелерін тағайындайды;

8)       8)       Өздеріне Парламент регламенті жүктейтін басқа да міндеттерді атқарады.

4.       4.        Мәжіліс Төрағасы:

1)       1)       Парламент сессияларын ашады.

2)       2)       Палаталардың кезекті және кезектен тыс бірлескен отырыстарына төрағалық етеді.

5.       5.        Палаталардың төрағалары өз құзіретіндегі мәселелер бойынша өкімдер шығарады.

 

59-бап.

1.       1.        Парламент сессиясы оның Палаталарының бірлескен және бөлек отырыстары түрінде өткізіледі.

2.       2.        Парламенттің бірінші сессиясын ҚР Президенті сайлау қорытындылары жарияланған күннен бастап отыз күннен кешіктірмей шақырады.

3.       3.        Парламенттің кезекті сессиялары жылына бір рет қыркүйектің бірінші жұмыс күнінен маусымның соңғы жұмыс күніне дейін өткізіледі.

4.       4.        Парламент сессиясын Республика Президенті ашады және Сенат пен Мәжілістің бірлескен отырысында жабады. Парламенттің сессиялары аралығындағы кезеңде Республика Президенті өз бастамасымен, Палаталар төрағаларының немесе Парламент депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің ұсынысымен Палаталардың кезектен тыс бірлескен отырысын шақыра алады. Онда мәжілісті шақыруға негіз болған мәселелер ғана қаралуы мүмкін.

5.       5.        Палаталардың бірлескен және бөлек отырыстары оларға әр Палата депутаттарының жалпы санының кемінде үштен екісі қатысқан жағдайда өткізіледі.

6.       6.        Палаталардың бірлескен және бөлек отырыстары ашық отырыстар болып табылады. Регламенттерде көзделген реттерде жабық отырыстар өткізілуі мүмкін. Республика Президентінің, Премьер-Министрмен Үкімет мүшелерінің, Ұлттық Банк Төрағасының, Бас Прокурордың, ҰҚК Төрағасының кез келген отырыстарға қатысуға және сөз сөйлеуге құқығы бар.

 

60-бап.

1.       1.        Палаталар әр Палатада саны жетіден аспайтын тұрақты комитеттер құрады.

2.       2.        Палаталардың бірлескен қызметтеріне қатысты мәселелерді шешу үшін Сенатор пен Мәжіліс тепе-тең негізде бірлескен комиссиялар құруға хақылы.

3.       3.        Комитеттер мен комиссиялар өз құзіретіндегі мәселелер бойынша қаулылар шығарады.

4.       4.        Комиттер мен комиссияларды құру, олардың өкілеттігі және қызметін ұйымдастыру тәртібі заңмен белгіленеді.

 

61-бап.

1.       1.        Заң шығару бастамасы құқығы ҚР Парламентінің депутаттарына, Республика Үкіметіне беріледі және тек қана мәжілісте жүзеге асырылады.

2.       2.        Республика Президентінің заңдар жобаларын қараудың басымдылығын белгілеуге, сондай-ақ осы жоба жедел қаралады деп жариялауға құқығы бар, бұл Парламент заң жобасын енгізілген күннен бастап бір ай ішінде қарауға тиісті екенін білдіреді. Парламент осы талапты орындамаса, Республика Президенті заң күші бар Жарлық шығаруға хақылы, ол Парламент Конституция белгіленген тәртіппен жаңа заң қабылдағанға дейін қолданылады.

3.       3.        Парламент аса маңызды қоғамдық қатынастарды реттейтін мыналарға:

1)       1)       жеке және заңды тұлғалардың құқық субъектілігіне, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына, жеке және заңды тұлғалардың міндеттері мен жауыпкершілігіне;

2)       2)       меншік режиміне және де мүліктік құқықтарға;

3)       3)       мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарын, ұйымдастыру мен олардың қызметінің, мемлекеттік және әскери қызметтің негіздеріне;

4)       4)       салық салуға, алымдар мен басқа міндетті төлемдерді белгілеуге;

5)       5)       республикалық бюджетке;

6)       6)       сот құрылысы мен сотта іс жүргізу мәселелеріне;

7)       7)       білім беруге, денсаулық сақтауға және әлеуметтік қамсыздандыруға;

8)       8)       кәсіпорындар мен олардың мүлкін жекешелендіруге;

9)       9)       айналадағы ортаны қорғауға;

10)        10)        республикалық әкімшілік-аумақтық құрылысына;

11)        11)        мемлекет қорғанысы мен қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қатысты негізгі принциптер мен нормалар белгілейтің заңдар шығаруға хақылы өзге қатынастардың барлығы заңға тәуелді актілермен реттеледі.

4.       4.        Мәжіліс депутаттары қараған және жалпы санының көпшілік даусымен мақұлданған заң жобасы Сенатқа беріледі, ал онда әрі кеткенде алпыс күннің ішінде қаралады. Сенатор депутаттары жалпы санының көпшілік даусымен қабылданған жоба заңға айналады және он күннің ішінде Президенттің қол қоюына беріледі. Тұтас алғанда, Сенатор депутаттары жалпы санының көпшілік даусымен қабылданбаған жоба мәжіліске қайтарылады. Егер Мәжіліс депутаттары жалпы санының үштен екісінің көпшілік даусымен жобаны қайтадан мақұлдаса, ол Сенатқа қайта  талқылауға және дауысқа салуға беріледі. Қайта қабылданбаған заң жобасын сол сессия барысында қайтадан енгізуге болмайды.

5.       5.        Сенатор депутаттары жалпы санының көпшілік даусымен заң жобасына енгізілген өзгертулер мен толықтырулар Мәжіліске жіберіледі. Егер Мәжіліс депутаттарының жалпы санының көпшілік даусымен ұсынылған өзгертулермен және толықтырулармен келіссе, заң қабылданды деп есептеледі. Егер Мәжіліс нақ сондай көпшілік дауыспен Сенатор енгізген өзгертулер мен толықтыруларға қарсы болса, Палаталар арасындағы келіспеушілік келісу рәсімі арқылы шешіледі.

6.       6.        Мемлекеттік кірісті қысқартуды немесе мемлекеттік шығысты көбейтуді көздейтін заңдардың жобалары Республика Үкіметінің оң қорытындысы болғанда ғана енгізілуі мүмкін.

7.       7.        Үкімет енгізген заң жобасының қабылданбауына байланысты Премьер-Министр Парламент Палаталарының бірлескен отырысында Үкіметке сенім білдіру туралы мәселе қоюға хақылы. Бұл мәселе бойынша дауысқа салу сенім білдіру туралы мәселе қойылған сәттен бастап қырық сегіз сағаттан кешіктірілмей жүргізіледі. Егер сенімсіздік білдіру туралы ұсыныс Конституциямен белгіленген қажетті дауыс санын ала алмаған ретте, заң жобасы дауысқа салынбай қабылданды деп есептеледі. Алайда үкімет бұл құқықты жылына екі реттен артық пайдалана алмайды.

 

62-бап.

1.       1.        Парламент Республиканың бүкіл аумағында міндетті күші бар ҚР-ның заңдары, Парламенттің қаулылары Сенат пен Мәжілістің қаулылары түрінде заң актілерін қабылдайды.

2.       2.        Республиканың заңдары Республика Президенті қол қойғаннан кейін күшіне енеді.

3.       3.        Конституцияға өзгертулер мен толықтырулар әр Палата депутаттары жалпы санының кемінде төрттен үшінің көпшілік даусымен енгізіледі.

4.       4.        Конституциялық заңдар Конституцияда көзделген мәселелер бойынша әр Палата депутаттарының жалпы санының кемінде үштен екісінің көпшілік даусымен қабылдалады.

5.       5.        Парламент пен оның Палаталарының заң актілері, егер Конституцияда өзгеше көзделмесе, Палаталар депутаттары жалпы санының көпшілік даусымен қабылданады.

6.       6.        Конституцияға өзгертулер мен толықтырулар енгізу, конституциялық заңдар қабылдау немесе оларға өзгертулер мен толықтырулар енгізу мәселелері бойынша кемінде екі оқылым өткізу міндетті.

7.       7.        Республиканың заңдары, Парламент пен оның Палаталарының қаулылары Конституцияға қайшы келмеуге тиіс.

8.       8.        Республиканың заң және өзге де нормативтік құқықтық актілерін әзірлеу, ұсыну, талқылау, күшіне енгізу және жариялау тәртібі арнаулы заңмен және Парламент пен оның Палаталарының регламенттерімен реттеледі.

 

63-бап.

1.       1.        ҚР-ның Президенті мына жағдайларда: Парламент Үкіметке сенімсіздік білдіргенде, Парламент Премьер-Министрді тағайындауға екі мәрте келісім бермегенде, Парламенттің палаталары арасындағы және парламент пен мемлекеттік өкіметтің басқа тармақтары арасындағы еңсерілмейтін келіспеушілік салдарынан саяси дағдарыс салғанда Парламентті тарата алады.

2.       2.        Парламентті төтенше жағдай немесе соғыс жағдайы негізінде, Президент өкілеттігінің соңғы алты айында, сондай-ақ осының алдындағы таратудан кейінгі бір жыл ішінде таратуға болмайды.

 

V бөлім. Үкімет

 

64-бап.

1.       1.        Үкімет ҚР-ның атқарушы билігін жүзеге асырады, атқарушы органдардың жүйесін басқарды және олардың қызметіне басшылық жасайды.

2.       2.        Үкімет өзінің бүкіл қызметінде Республика Президентінің алдында жауап береді, сондай-ақ Конституцияның 53-бабының 6-тармақшасында көзделген ретте Республика Парламентіне есеп береді.

3.       3.        Конституцияның 57-бабының 6-тармақшасында көзделген ретте Үкімет мүшелері Парламент палаталарына есеп береді.

4.       4.        Үкіметтің құзыреті, ұйымдастырылуы мен қызмет тәртібі конституциялық заңмен белгіленеді.

 

65-бап.

1.       1.        ҚР Президенті Үкіметі Конституцияда көзделген тәртіппен құрады.

2.       2.        Республика Премьер-Министрі тағайындалғаннан кейінгі он күн мерзім ішінде Премьер-Министр Үкіметтің құрылымы мен құрамы туралы Республика Президентіне ұсыныс енгізеді.

3.       3.        Үкімет мүшелері қазақ халқы мен Президентіне ант береді.

 

66-бап.

ҚР-сың Үкіметі

1)       1)       Мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының, оның қорғаныс қабілетінің, қауіпсіздігінің, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етудің негізгі бағыттарын әзірлейді және олардың жүзеге асырылуын ұйымдастырады;

2)       2)       Парламентке республикалық бюджетті және оның атқарылуы туралы есепті ұсынады, бюджеттің атқарылуын қамтамасыз етеді;

3)       3)       мәжіліске заң жобаларын енгізеді және заңдардың орындалуын қамтамасыз етеді.

4)       4)       мемлекеттік меншікті басқаруды ұйымдастырады;

5)       5)       Республиканың сыртқы саясатын жүргізу жөнінде шаралар әзірлейді;

6)       6)       министрліктердің, мемлекеттік комитеттердің, өзге де орталық және жергілікті атқарушы органдардың қызметіне басшылық жасайды;

7)       7)       Республиканың министрліктері, мемлекеттік комитеттері, өзге де орталық және жергілікті атқарушы органдары актілерінің күшін толық немесе қолданылу бөлігінде жояды немесе тоқтата тұрады;

8)       8)       Үкімет құрамына кірмейтін орталық атқарушы органдардың басшыларын қызметке тағайындайды және қызметтен босатады.

9)       9)       Өзіне Конституциямен, заңдармен және Президент актілерімен жүктелген өзге де қызметтерді орындайды.

 

67-бап.

ҚР Премьер-Министрі:

1)       1)       Үкімет қызметін ұйымдастырып, оған басшылық жасайды және оның жұмысы үшін дербес жауап береді;

2)       2)       өзі тағайындағаннан кейінгі бір ай ішінде Парламентке Үкімет бағдарламасы туралы баяндама ұсынады, ал ол қабылданбаған ретте екі ай ішінде Бағдарлама туралы қайтадан баяндама ұсынады;

3)       3)       Үкімет қаулыларына қол қояды.

4)       4)       Үкімет қызметінің негізгі бағыттары жөнінде және оның аса маңызды барлық шешімдері жөнінде Президентке баяндап отырады;

5)       5)       Үкімет қызметін ұйымдастыруға және басшылық жасауға бағыты басқа да қызметтерді атқарады.

 

68-бап.

1.       1.        Үкімет мүшелері өз құзіреті шегінде шешімдер қабылдауда дербестікке ие әрі өздеріне бағынысты мемлекеттік органдардың жұмысы үшін ҚР Премьер-Министрінің алдында жеке жауап береді. Үкіметтің жүргізіп отырған саясатымен келіспейтін немесе оны жүргізбейтін Үкімет мүшесі орнынан түсуге өтініш береді не ол лауазымнан босатылуға тиіс.

2.       2.        Үкімет мүшелерінің өкілді органдардың депутаттары болуға, оқытушының, ғылыми немесе өзге шығармашылық қызметтерді қоспағанда, өзге де ақы төленетін жұмысты атқаруға, кәсіпкерлікпен шұғылдануға, коммерциялық ұйымның басшы органының немесе байқаушы кеңесінің құрамына кіруге құқығы жоқ.

 

69-бап.

1.       1.        ҚР Үкіметі өз құзіретінің мәселелері бойынша Республиканың бүкіл аумағында міндетті күші бар қаулылар шығарады.

2.       2.        Республиканың Премьер-Министрі Республиканың бүкіл аумағында міндетті күші бар өкімдер шығарады.

3.       3.        Үкіметтің қаулылары және Премьер-Министрдің өкімдері Конституцияға, заң актілеріне, Республика Президентінің жарлықтары мен өкімдеріне қайшы келмеуге тиіс.

 

70-бап.

1.       1.        Үкімет жаңадан сайланған ҚР Президентінің алдында  өз өкілеттігін доғарады.

2.       2.        Егер үкімет және оның кез келген мүшесі өздеріне жүктелген міндеттерді одан әрі жүзеге асыру мүмкін емес деп есептесе, олар Республиканың Президентіне өз орнынан түсетіні туралы мәлімдеуге хақылы.

3.       3.        Парламент Үкіметке сенімсіздік білдірген ретте Үкімет орнынан түсетіні туралы Республиканың Президентіне мәлімдейді.

4.       4.        Орнына түсуді қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселені Республиканың Президенті он күн мерзімде қарайды.

5.       5.        Орнынан түсуді қабылдау Үкіметтің не оның тиісті мүшесінің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Премьер-Министрдің орнынан түсуін қабылдау бүкіл Үкіметтің өкілеттігі тоқтатылғаннын білдіреді.

6.       6.        Үкіметтің немесе оның мүшесінің орнынан түсуі қабылданбаған  жағдайда Президент оған міндеттерін одан әрі жүзеге асыруды тапсырады. Парламенттің сенімсіздік білдіруіне бағытты Үкіметтің орнынан түсуі қабылданбаған жағдайда Президент Парламентті таратуға хақылы.

7.       7.        Республиканың Президенті өз бастамасы бойынша Үкіметтің өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдауға және оның кез келген мүшесін қызметтеп босатуға хақылы Премьер-Министрді қызметінен босату бүкіл Үкіметтің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді.

 

VI бөлім. Конституциялық Кеңес

 

71-бап.

1.       1.        Конституциялық Кеңесі жеті мүшеден тұрады, олардың өкілеттігі алты жылға созылады. Республиканың экс-Президенттері құқығы бойынша ғұмыр бойы Конституциялық Кеңестің мүшелері болып табылады.

2.       2.        Конституциялық Кеңестің Төрағасын Республиканың Президенті тағайындайды және дауыс тең бөлінген жағдайда оның даусы шешуші болып табылады.

3.       3.        Конституциялық Кеңестің екі мүшесін Республиканың Президенті, екі мүшесін Сенаттың төрағасы және екі мүшесін Мәжілістің төрағасы тағайындайды. КК мүшелерінің жартысы әрбір үш жыл сайын жаңартылып отырады.

4.       4.        КК-тің төрағасы мен мүшелерін өздерінің өкілеттігі мерзімі ішінде тұтқынға алуға, күштеп әкелуге, оған сот тәртібімен белгіленетін әкімшілік жазалау шараларын қолдануға, қылмыс үстінде ұсталған немесе ауыр қылмыстар жасаған реттерді қоспағанда, парламенттің келісімінсіз қылмыстық жауапқа тартуға болмайды.

5.       5.        КК-тің Төрағасы мен мүшесінің қызметі депутаттық  мандатпен, оқытушылық, ғылыми немесе өзге шығармашылық қызметтерді қоспағанда, өзге де ақы төленетін жұмысты атқарумен, кәсіпкерлікпен айналысумен, коммерциялық ұйымның басшы органының немесе байқаушы кеңесінің құрамына кірумен сыйыспайды.

6.       6.        КК-тің ұйымдастырылуы мен қызметі конституциялық заңмен реттеледі.

 

 

72-бап.

1.       1.        КК ҚР Президентінің, Сенатор Төрағасының, Мәжіліс Төрағасының, Парламент депутаттары жалпы санының кемінде бестен бір бөлігінің Премьер-Министрдің өтініші бойынша:

1)       1)       дау туған жағдайда Республика Президентінің, Парламент депутаттарының сайлауын өткізудің дұрыстығы және республикалық референдум өткізу туралы мәселені шешеді;

2)       2)       Парламент қабылдаған заңдардың Республика Конституциясына сәйкестігін Президент қол қойғанға дейін қарайды;

3)       3)       Республиканың халықаралық шарттарын бекіткенге дейін олардың Конституцияға сәйкестігін қарайды;

4)       4)       Конституцияның нормаларына ресми түсіндірме береді;

5)       5)       Конституцияның 47-бабының 1 және 2-тармақтарында көзделген реттерде қорытындылар береді.

2.       2.        КК соттардың өтінімдерін Конституцияның 78-бабында белгіленген реттерде қарайды.

 

73-бап.

1.       1.        КК Конституцияның 72-бабының 1-тармағының 1)-тармақшасында көрсетілген мәселелер бойынша өтінім жасалған ретте, Президенттің қызметіне кірісуі, Парламенттің сайланған депутаттарын тіркеу не республикалық референдумның нәтижелерін шығару тоқтатыла тұрады.

2.       2.        КК Конституцияның 72-бабының 1-тармағының 2) және 3)-тармақшаларында көрсетілген мәселелер бойынша өтініш жасалған ретте, тиісті актілерге қол қою не оларды бекіту мерзімінің өтуі тоқтатыла тұрады.

3.       3.        КК өтініштер түскен күннен бастап бір ай ішінде өз шешімін шығарады. Егер мәселені қайта қалдыруға болмайтын болса, Республика Президентінің талабы бойынша бұл мерзім он күнге дейін қысқартылуы мүмкін.

4.       4.        КК-тің шешіміне толығымен немесе бір, бөлігіне Республика Президенті қарсылық білдіруі мүмкін, бұл қарсылық КК мүшелері жалпы санының үштен екісінің даусымен еңсеріледі. Президент еңсерілмеген жағдайда, КК-тің шешімі қабылданбады деп есептеледі.

 

74-бап.

1.       1.        ҚР-ның Конституциясына сәйкес емес деп танылған заңдар мен халықаралық шарттарға қол қойылмайды не, тиісінше, бекітілмейді және күшіне енгізілмейді.

2.       2.        Адамның және азаматтық Конституцияда баянды етілген құқықтары мен бостандықтарына нұқсан келтірген деп танылған заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілердің күші жойылады және қолданылуға жатпайды.

3.       3.        КК-тің шешімдері қабылданған күннен бастап күшіне енеді, Республиканың бүкіл аумағында жалпыға бірдей міндетті, түпкілікті болып табылады және шағымдануға жатпайды.

 

VII бөлім. Соттар мен сот төрелігі.

 

1.       1.        ҚР-да сот төрелігін тек сот қана жүзеге асырады.

2.       2.        Сот билігі іс жүргізушінің азаматтық, қылмыстық және заңмен белгіленген өзге де нысандары арқылы жүзеге асырылады.

3.       3.        Заңмен құрылған Республиканың Жоғарғы Соты және Республиканың жергілікті соттары Республиканың соттары болып табылады.

4.       4.        Республиканың сот жүйесі Республика Конституциясымен және Конституциялық заңмен белгіленеді. Қайдай да бір атаумен арнаулы және төтенше соттарға жол берілмейді.

 

76-бап.

1.       1.        Сот билігі ҚР-ның атынан жүзеге асырылады және өзіне азаматтары мен ұйымдардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғауды, Республиканың Конституциясының, заңдарының өзге де құқықтық актілерінің, халықаралық шарттарының орындалуын қамтамасыз етуді мақсат етіп қояды.

2.       2.        Сот билігі Республика Конституциясының, заңдарының, өзге де нормативтік құқықтық актілерінің, халықаралық шарттарының негізінде туындайтын барлық істер мен дауларға қолданылады.

3.       3.        Соттар шешімдерінің үкімдері мен өзге де қаулыларының Республиканың бүкіл аумағында міндетті күші болады.

 

77-бап.

1.       1.        Судья сот төрелігін іске асыру кезінде және Конституция мен заңға ғана бағынады.

2.       2.        Сот төрелігін іске асыру жөніндегі соттың қызметіне қандай да болсын араласуға жол берілмейді, және ол заң бойынша жауапкершілікке әкеп соғады. Нақты істер бойынша судьялар есеп бермейді.

3.       3.        Заңды қолданған кезде судья төмендегі принциптерді басшылыққа алуы тиіс:

1)       1)       адамның кінәлі екендігі заңды күшіне енген сот үкімімен танылғанша ол жасалған қылмысқа кінәлі емес деп есептеледі;

2)       2)       бір құқық бұзушылдық үшін ешкімді де қайтадан қылмыстық немесе әкімшілік жауапқа тартуға болмайды.

3)       3)       өзіне заңмен көзделген соттылығымен оның келісімінсіз ешкімнің өзгертуіне болмайды;

4)       4)       сотта әркім өз сөзін тыңдауға құқылы.

5)       5)       жауапкершілікті белгілейтін немесе күшейтетін азаматтарға жаңа міндеттемелер жүктейтін немесе олардың жағдайын нашарлататын заңдардың кері күші болмайды. Егер құқық бұзушылық жасалғаннан кейін ол үшін жауапкершілік заңмен алынып тасталса немесе жеңілдетілсе, жаңа заң қолданылады;

6)       6)       айыпталушы өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге міндетті емес;

7)       7)       ешкім өзіне-өзі, жұбайына (зайыбына) және заңмен белгіленген шектесі жақын туыстарына қарсы айғақ беруге міндетті емес. Діни қызметшілер өздеріне сеніп сырын ашқандарға қарсы куәгер болуға міндетті емес;

8)       8)       адамның кінәлі екендігі жөніндегі кез келген күлік айыпталушының пайдасына қарастырылады.

9)       9)       Заңсыз тәсілмен алынған айғақтардың заңды күші болмайды. Ешкім өзінің жеке мойындауы негізінде ғана сотталуға тиіс емес;

10)   10)                        Қылмыстық заңды ұқсастығына қарай қолдануға жол берілмейді.

4.       4.        Конституциямен белгіленген сот төрелігінің принциптері Республиканың барлық соттары мен судьяларына ортақ және бірыңғай болып табылады.

 

78-бап.

Соттардың Конституциямен баянды етілген адамның және азаматтық құқықтары мен бостандықтарына нұқсан келтіретін заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілерді қолдануға хақысы жоқ. Егер сот қолданылуға тиісті заң немесе өзге де нормативтік құқықтық акт Конституциямен баянды етілген адамның және азаматтық құқықтары мен бостандықтарына нұқсан келтіреді деп тапса, іс жүргізуді тоқтата тұруға және осы актіні конституциялық емес деп тану туралы ұсыныспен КК-ке жүгінуге міндетті.

 

79-бап.

1.       1.        Соттар тұрақты судьялардан тұрады, олардың тәуелсіздігі Конституциямен және заңмен қорғалады. Судьяның өкілеттігі тек заңда белгіленген негіздер бойынша ғана тоқтатылуы немесе кідірілуі мүмкін.

2.       2.        Судьяны тұтқынға алуға, күштеп әкелуге, оған сот тәртібімен белгіленетін әкімшілік жазалау шараларын қолдануға, қылмыс үстінде ұсталған және ауыр қылмыс жасаған реттерді қоспағанда, Республика Жоғары Сот Кеңесінің қорытындысына негізделген ҚР Президентінің келісімінсіз жағдайда — Сенаттың келісімінсіз қылмыстық жауапқа тартуға болмайды.

3.       3.        Республиканың жиырма бес жасқа толған, жоғары заң білімі, заң мамандығы бойынша кемінде екі жыл жұмыс стажы бар және біліктіру емтиханын тапсырған азаматтары судья бола алады. Республика соттарының судьяларына заң бойынша қосымша талаптар белгіленуі мүмкін.

4.       4.        Судьяның қызметі депутаттың мандатпен, оқытушылық ғылыми немесе өзге шығармашылық қызметтерді қоспағанда, өзге де ақы төленетін жұмысты атқарумен, кәсіпкерлікпен айналысумен, коммерциялық ұйымның басшы органының немесе байқаушы кеңесінің құрамына кірумен сыйыспайды.

 

80-бап.

Соттарды қаржыландыру, судьяларды тұрғын үймен қамтамасыз ету республикалық бюджет қаражаты есебінен жүргізіледі және ол сот төрелігін толық әрі тәуелсіз жүзеге асыру мүмкіндігін қамтамасыз етуге тиіс.

 

81-бап.

ҚР-ның Жоғарғы Соты азаматтық, қылмыстық және жалпы сот ісін жүргізудің соттарда қаралатын өзге де істер жөніндегі жоғары сот органы болып табылады, заңда көзделген іс жүргізу нысандарында олардың қызметін қадағалауды жүзеге асырады, сот практикасының мәселелері бойынша түсініктемелер беріп отырады.

 

82-бап.

1.       1.        ҚР Жоғарғы Сотының Төрағасын, алқаларының төрағаларын және Жоғарғы Соттың судьяларын Республиканың Жоғарғы Сот Кеңесінің кепілдемесіне негізделген Республика Президентінің ұсынуымен Сенатор сайлайды.

2.       2.        Облыстық және оларға теңестірілген соттардың төрағаларын, алқаларының төрағаларын және облыстық соттар мен оларға теңестірілген соттардың судьяларын, Республиканың Жоғары Сот Кеңесінің кепілдемесі бойынша Республика Президенті қызметке тағайындайды.

3.       3.        Республиканың басқа соттарының төрағалары мен судьяларын Әділет біліктіру алқасының кепілдемесіне негізделген Әділет министрінің ұсынуы бойынша Республика Президенті қызметке тағайындайды.

4.       4.        Жоғары Сот Кеңесін Республика Президенті тағайындаған Төраға басқарады және оның құрамында КК-тің Төрағасы, Жоғарғы Соттың Төрағасы, Бас Прокурор, Әділет министрі, Сенатор депутаттары, судьялар және Республиканың Президенті тағайындайтын басқа да адамдар болады. Әділет біліктіру алқасы Мәжіліс депутаттарының, судьялардан, прокурорлардан, құқық оқытушылары мен ғалым заңгерлерден, әділет органдары қызметкерлерінен тұратын дербес, тәуілсіз мекеме болып табылады.

5.       5.        Жоғары Сот Кеңесі мен Әділет біліктіру алқасының мәртебесі, оларды құру тәртібі және жұмысын ұйымдастыру заңмен белгіленеді.

 

83-бап.

1.       1.        Прокуратура мемлекет атына Республиканың аумағында заңдардың, ҚР Президенті жарлықтарының және өзге де нормативтік құқықтың актілердің дәлме-дәл әрі біркелкі қолданылуын, жедел-іздестіру қызметінің, анықтау мен тергеудің, әкімшілік және орындаушылық іс жүргізудің заңдылығын жоғары қадағалауды жүзеге асырады, заңдылықтың кез келген бұзылуын анықтау мен жою жөнінде шаралар қолданады, сондай-ақ Республика Конституциясы мен заңдарына қайшы келетін заңдар мен басқа да құқықтық актілерге наразылық білдіреді. Прокуратура сотта мемлекет мүддесін білдіреді, сондай-ақ заңмен белгіленген жағдайда, тәртіпте және шекте қылмыстық қуғындауды жүзеге асырады.

2.       2.        Республика Прокуратурасы төменгі прокурорларды жоғары тұрған прокурорларға және Республика Бас Прокурорына бағындыра отырып, бірыңғай орталықтандырылған жүйе құрайды. Ол өз өкілеттігін басқа мемлекеттік органдардан, лауазымды адамдардан тәуелсіз жүзеге асырады және Республика Президентіне ғана есеп береді.

3.       3.        Республиканың бас Прокурорын өз өкілетті мерзімі ішінде тұтқынға алуға, күштеп әкелуге, оған сот тәртібімен әкімшілік жазалау шараларын қолдануға қылмыс үстінде ұсталған немесе ауыр қылмыстар жасаған реттерді қоспағанда, Сенаттың келісімінсіз қылмыстың жауапқа тартуға болмайды. Бас Прокурор өкіметтігінің мерзімі бес жыл.

4.       4.        Республика прокуратурасының құзыреті, ұйымдастырылуы мен қызмет тәртібі заңмен белгіленеді.

 

84-бап.

1.       1.        Қылмыстық істер бойынша анықтама жүргізу мен алдын ала тергеуді арнаулы органдар жүзеге асырады және бұлар сот пен прокуратурадан бөлінген.

2.       2.        Анықтама жүргізу, тергеу органдарының өкілеттігі, ұйымдастырылуы мен қызмет тәртібі, ҚР-ндағы жедел-іздестіру қызметінің мәселелері заңмен реттеліп отырады.

 

VIII бөлім. Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару

 

85-бап.

1.       1.        Жергілікті мемлекеттік басқаруды тиісті аумақтағы істің жай-күйіне жауапты жергілікті өкілді және атқарушы органдар жүзеге асырады.

 

86-бап.

1.       1.        Жергілікті өкілді органдар – мәслихаттар тиісті әкімшілік-аумақтық бөліністегі халықтың еркін білдіреді және жалпы мемлекеттік мүдделерді ескере отырып, оны іске асыруға қажетті шараларды белгілейді, олардың жүзеге асырылуын бақылайды.

2.       2.        Мәслихаттарды жалпыға бірдей, тең, төте сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы төрт жыл мерзімге халық сайлайды.

3.       3.        ҚР-ның жиырма жасқа толған азаматы мәслихат депутаты болып сайлана алады. Республика азаматы бір мәслихаттың ғана депутаты бола алады.

4.       4.        Мәслихаттардың қарауына мыналар жатады:

1)       1)       аумақты дамыту жоспарларын, экономикалық және әлеуметтік бағдарламаларын, жергілікті бюджетті және олардың атқарылуы туралы есептерді бекіту;

2)       2)       өздерінің қарауына жатқызылған жергілікті әкімшілік-аумақтық құрылыс мәселелерін шешу;

3)       3)       заңмен мәслихат құзіретіне жатқызылған мәселелер бойынша жергілікті атқарушы органдар басшыларының есептерін қарау;

4)       4)       мәслихаттың тұрақты комиссияларын және өзге де жұмыс органдарын құру, олардың қызметі туралы есептерді тыңдау, мәслихат жұмысын ұйымдастыруға байланысты өзге де мәселелерді шешу;

5)       5)       Республика заңдарына сәйкес азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету жөніндегі өзге де өкілеттіктерді жүзеге асыру.

5.       5.        Мәслихаттың өкілеттігін Сенатор заңда белгіленген негіздер, мен тәртіп бойынша, сондай-ақ өзін-өзі тарату туралы шешім қабылданған ретте мерзімінен бұрын тоқтатады.

6.       6.        Мәслихаттардың құзыреті, ұйымдастырылуы мен қызмет тәртібі, олардың депутаттарының құқықтық жағдайы заңмен белгіленеді.

 

87-бап.

1.       1.        Жергілікті атқарушы органдар ҚР-ның атқарушы органдарының бірыңғай жүйесіне кіреді, тиісті аумақтық мүддесі мен даму қажеттілігін ұштастыра отырып, атқарушы биліктің жалпы мемлекеттік саясатын жүргізуді қамтамасыз етеді.

2.       2.        Жергілікті атқарушы органдардың қарауына мыналар жатады:

1)       1)       аумақты дамыту жоспарларын, экономикалық және әлеуметтік бағдарламаларын, жергілікті бюджетті әзірлеу және олардың атқарылуын қамтамасыз ету;

2)       2)       коммуналдық меншікті басқару;

3)       3)       жергілікті атқарушы органдардың басшыларын қызметке тағайындау және қызметтен босату, жергілікті атқарушы органдардың жұмысын ұйымдастыруға байланысты өзге де мәселелерді шешу;

4)       4)       жергілікті мемлекеттік басқару мүддесіне сай Республика заңдарымен жергілікті атқарушы органдарға жүктелетін өзге де өкілеттіктерді жүзеге асыру.

3.       3.        Жергілікті атқарушы органды Республика Президенті мен Үкіметтінің өкілі болып табылатын тиісті әкімшілік-аумақтық бөліністің әкімі басқарады.

4.       4.        Облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың және астананың әкімдерін Премьер-Министрдің ұсынуы бойынша Республика Президенті қызметке тағайындайды. Өзге әкімшілік-аумақтық бөліністердің әкімдері қызметке ҚР-ның Президенті айқындаған тәртіппен тағайындалады немесе сайланады. Республика Президенті өзінің ұйғаруы бойынша әкімдерді қызметтерінен босата алады.

5.       5.        Мәслихат өз депутаттары жалпы санының үштен екісінің даусымен әкімге сенімсіздік білдіруге және оны қызметінен босату жөнінде тиісінше Республика Президентінің не жоғары тұрған әкімнің алдына мәселе қоюға құқылы. Облыстар, республикалық маңызы бар қала және астана әкімдерінің өкілеттігі жаңадан сайланған Республика Президенті қызметіне кіріскен кезде тоқтатылады.

6.       6.        Жергілікті атқарушы органдардың құзіреті ұйымдастырылуы және олардың қызмет тәртібі заңмен белгіленеді.

 

88-бап.

1.       1.        Мәслихаттар өз құзыретіндегі мәселелер бойынша шешімдер, ал әкімдер – тиісті әкімшілік-аумақтық бөліністің аумағында орындалуға міндетті шешімдер мен әкімдер қабылдайды.

2.       2.        Мәслихаттардың жергілікті бюджет кірісін қысқартуды немесе жергілікті бюджет шығысын ұлғайтуды көздейтін шешімдерінің жобалары әкімнің оң қорытындысы болған кезде ғана қарауға енгізілуі мүмкін.

3.       3.        ҚР-ның Конституциясы мен заңдарына сәйкес келмейтін мәслихат шешімдерінің күші сот тәртібімен жойылуы мүмкін.

4.       4.        Әкімдердің шешімдері мен өкімдерінің күшін тиісінше ҚР-ның Президенті, Үкіметі не жоғары тұрған әкім жоюы мүмкін, сондай-ақ күші сот тәртібімен жойылуы мүмкін.

 

               

            89-бап.

1.       1.        ҚР-нда жергілікті маңызы бар мәселелерді тұрғын халықтың өзі шешуін қамтамасыз ететін жергілікті өзін-өзі басқару танылады.

2.       2.        Жергілікті өзін-өзі басқаруды тұрғын халық тікелей сайлау жолымен, сондай-ақ халық топтары жинақы тұратын аумақты қамтитын селолық және қалалық жергілікті қауымдастықтардағы сайланбалы және басқа жергілікті өзін-өзі басқару органдары арқылы жүзеге асырады.

3.       3.        Жергілікті өзін-өзі басқару органдарын ұйымдастыру мен олардың қызмет тәртібін заңмен белгіленген шекте азаматтардың өздері белгілейді.

4.       4.        Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының дербестігіне олардың заңмен белгіленген өкілеттігі шегінде кепілдік беріледі.

 

ІХ бөлім. Қорытынды және өтпелі ережелер

 

90-бап.

1.       1.        Республикалық референдумда қабылданған ҚР-ның Конституциясы референдум нәтижелері ресми түрде жарияланған күннен бастап күшіне енеді, сол мезгілден бастап бұрынғы қабылданған ҚР Конституциясының күші жойылады.

2.       2.        Республикалық референдумда Конституция қабылданған күн мемлекеттік мереке – ҚР-ның Конституциясы Күні деп жарияланады.

 

91-бап.

1.       1.        ҚР-ның Конституциясына Республика Президентінің өз бастамасымен, Парламенттің немесе Үкіметтің ұсынысымен қабылданған шешімі бойынша өткізілетін республикалық референдум өзгертулер мен толықтырулар енгізуі мүмкін. Егер Президент, оны Парламенттің қарауына беру қажет деп ұйғарса, Конституцияға енгізілетін өзгертулер мен толықтырулар жобасы республикалық референдумға шығарылмайды. Мұндай жағдайда парламенттің шешімі Конституцияда белгіленген тәртіппен қабылданады. Егер Республика Президенті Конституцияға өзгертулер мен толықтыруларды республикалық референдумға шығару туралы Парламенттің ұсынысын қабылдамай тастаса, онда Парламент Палаталарының әрқайсысының депутаттары жалпы санының кемінде бестен төртінің көпшілік даусымен парламент осы өзгерістер мен толықтыруларды Конституцияға енгізу туралы заң қабылдауға хақылы. Мұндай жағдайда Республика Президенті осы заңға қол қояды немесе оны республикалық референдумға шығарады, егер республикалық референдумға қатысуға құқығы бар, Республика азаматтарының жартысынан астамы дауыс беруге қатысса, ол өткізілді деп есептеледі. Республикалық референдумға шығарылған Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар, егер олар үшін дауыс беруге қатысқан азаматтардың жартысынан астамы  жақтап дауыс берсе, қабылданды деп, есептеледі.

2.       2.        Конституцияда белгіленген мемлекеттің біртұтастығын және  аумақтық тұтастығын, Республиканы басқару нысанын өзгертуге болмайды.

 

92-бап.

1.       1.        Конституциялық заңдар Конституция күшіне енген күннен бастап бір жыл ішінде қабылдануға тиіс. Егер Конституцияда конституциялық деп аталған заңдар немесе заң күші бар актілер ол күшіне енген кезде қабылданып қойған болса, онда олар Конституцияға сәйкес келтіріледі де, ҚР-ның Конституциялық заңдары деп есептеледі.

2.       2.        Конституцияда аталған өзге заңдар парламент белгілейтін тәртіп пен мерзімде, бірақ Конституция күшіне енген күннен бастап екі жылдан кешіктірілмей қабылдануға тиіс.

3.       3.        Республика Президентінің өзіне берілген қосымша өкілеттілікті жүзеге асыру мерзімі ішінде “ҚР-ның Президенті мен жергілікті әкімдерге уақытша қосымша өкілет беру туралы” 1993 ж. 10 желтоқсанындағы ҚР-ның Заңына сәйкес шыққан және заң күші бар Жарлықтары Республика заңдарын өзгерту, толықтыру немесе  күшін жою үшін көзделген тәртіппен ғана өзгертілу, толықтырылуы немесе  күшін жоюы мүмкін. 1993 ж. 28 қаңтарда қабылданған ҚР Конституциясының 64-бабының 12-15, 18 және 20 тармақтарымен көзделген мәселелер бойынша өзіне берілген қосымша өкілеттілікті жүзеге асыру мерзімі ішінде шыққан Республика Президентінің Жарлықтары Республика Парламентінің  бекітуіне жатпайды.

4.       4.        Конституция күшіне енген кезде қолданылып жүрген ҚР-ның заңдары оған қайшы келмейтін бөлігінде қолданылады және Конституция қабылданған күннен бастап екі жыл ішінде оған сәйкес келтірілуге тиіс.

 

93-бап.

Конституцияның 7-бабын жүзеге асыру мақсатында Үкім, жергілікті өкілді және атқарушы органдар арнаулы заңға сәйкес ҚР-ның барлық азаматтары мемлекеттік тілді еркін әрі тегін меңгеруі үшін қажетті ұйымдастырушылық, материалдық және техникалық жағдайдың бәрін жасауға міндетті.

 

94-бап.

1.       1.        Конституция күшіне енген кезде қолданылып жүрген ҚР-ның заңдарына сәйкес сайланған ҚР-ның Президенті Конституция белгіленген ҚР Президентінің өкілеттіктеріне ие  болады және оларды 1995 ж. 28 сәуірде республикалық референдумда қабылданған шешім бойынша белгіленген мерзім ішінде жүзеге асырады. ҚР Президентінің келісімімен Республика Президенті өкілетігінің қазіргі мерзімі Республика парламенті палаталарының бірлескен отырысында Палаталардың әрқайсысының депутаттары жалпы санының көпшілік даусымен қабылданған Республика Парламенттінің қаулысымен қысқартылуы мүмкін. Мұндай жағдайда парламент мәжілісі бір ай ішінде ҚР Президентінің сайлауын тағайындайды. Осы сайлаудың қорытындылары бойынша сайланған Республика Президенті сайлау қорытындылары жарияланған күннен бастап бір ай ішінде ант береді және жеті жылдан кейін желтоқсанның бірінші жексенбесінде өткізілуге тиісті кезекті Президент сайлауында сайланған Республика Президенті қызметіне кіріскенге дейін өз өкілеттігін жүзеге асырады.

2.       2.        Конституция күшіне енген кезде қолданылып жүрген ҚР-ның заңдарына сәйкес сайланған ҚР-ның Вице-Президенті өзі сайланған мерзім аяқталмағанға дейін өкілеттігін сақтайды.

 

95-бап.

1.       1.        Бірінші сайланған Сенатор депутаттарының жартысы төрт жыл мерзімге, депутаттардың екінші жартысы екі жыл мерзімге конституциялық заңмен белгіленген тәртіппен сайланады.

2.       2.        ҚР Конституциясының Парламент Мәжілісі депутаттарын партиялық тізімдер негізінде сайлау туралы ережелері екінші шақырылатын Парламент Мәжілісі депутаттарын сайлаудан бастап қолданылады.

 

96-бап.

Конституция күшіне енген күннен бастап ҚР-ның Министрлер Кабинеті онда белгіленген ҚР Үкіметінің құқықтарына, міндеттері мен жауапкершілігіне ие болады.

 

97-бап.

ҚР-ның КК-інің бірінші құрамы былайша құрылады: Республика Президенті, Парламент Сенатының Төрағасы мен Парламент Мәжілісінің Төрағасы КК-тің мүшелерінен бір-бірден үш жыл мерзімге, ал КК-тің мүшелерінен бір-бірден алты жыл мерзімге тағайындайды, КК-тің Төрағасын Республика Президенті алты жыл мерзімге тағайындайды.

 

98-бап.

1.       1.        Конституция көзделген сот төрелігі мен тергеу органдары тиісті заңдарда көзделген тәртіп пен мерзімде құрылады. Олар құрылғанға дейін жұмыс істеп тұрған сот төрелігі мен тергеу органдары өз өкілеттіктерін сақтайды.

2.       2.        ҚР-ның Жоғарғы Сотының және Жоғары Төрелік Сотының, жергілікті соттардың судьялары Конституцияда көзделген соттар құрылғанға дейін өкілеттіліктерін сақтайды. Судьялардың бос орындары Конституцияда белгіленген тәртіппен толықтырылады.

 

 

 Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері туралы

Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 4 маусымдағы N 258 Конституциялық заңы

      Ескерту. Тақырыбында және бүкіл мәтін бойынша "нышандары", "нышандарының", "нышандарын", "нышандарына" деген сөздер тиісінше "рәміздері", "рәміздерінің", "рәміздерін", "рәміздеріне" деген сөздермен ауыстырылды - Қазақстан Республикасының 2008.07.04 N 56 Конституциялық Заңымен.

      Ескерту. Бүкіл мәтін бойынша «мемлекеттік стандартқа», «мемлекеттік стандарттарға», «мемлекеттік стандарттарын» деген сөздер тиісінше «ұлттық стандартқа», «ұлттық стандарттарға», «ұлттық стандарттарын» деген сөздермен ауыстырылды - ҚР 2012.06.28 N 23-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi) Конституциялық Заңымен.

1-тарау. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК РӘМІЗДЕРІ

      1-бап. Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері

     Мемлекеттік Ту, Мемлекеттік Елтаңба, Мемлекеттік Гимн Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері болып табылады.
      Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы - ортасында шұғылалы күн, оның астында қалықтап ұшқан қыран бейнеленген тік бұрышты көгілдір түсті мата. Тудың сабының тұсында ұлттық өрнек тік жолақ түрінде нақышталған. Күн, оның шұғыласы, қыран және ұлттық өрнек бейнесі алтын түстес. Тудың ені мен ұзындығының арақатынасы - 1:2.
      Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасы - дөңгелек нысанды және көгілдір түс аясындағы шаңырақ (киіз үйдің жоғарғы күмбез тәрізді бөлігі) түрінде бейнеленген, шаңырақты айнала күн сәулесіндей тарап уықтар шаншылған. Шаңырақтың оң жағы мен сол жағында аңыздардағы қанатты пырақтар бейнесі орналастырылған. Жоғарғы бөлігінде - бес бұрышты көлемді жұлдыз, ал төменгі бөлігінде "Қазақстан" деген жазу бар. Жұлдыздың, шаңырақтың, уықтардың, аңыздардағы қанатты пырақтардың бейнесі, сондай-ақ "Қазақстан" деген жазу - алтын түстес.
      Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Гимні - осы Конституциялық заңда көзделген жағдайларда орындалатын музыкалық-поэтикалық туынды.
      Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы мен Мемлекеттік Елтаңбасының эталондары Қазақстан Республикасы Президентінің Резиденциясында сақталады.

      2-бап. Қазақстан Республикасының мемлекеттiк рәміздерін
             дайындауды және пайдалануды реттейтiн Қазақстан
             Республикасының заңнамасы

      Ескерту. Тақырып жаңа редакцияда - ҚР 2012.06.28 N 23-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi) Конституциялық Заңымен.

      Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерін дайындау және пайдалану тәртібі Қазақстан Республикасының Конституциясында, осы Конституциялық заңда және Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерінде айқындалады.
      Ескерту. 2-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 2012.06.28
N 23-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi) Конституциялық Заңымен.

      3-бап. Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерін
              бекіту

      Мыналар:
      1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Туының бейнесі (осы Конституциялық заңға 
1-қосымша);
      2) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Елтаңбасының бейнесі (осы Конституциялық заңға 
2-қосымша);
      3) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Гимнінің музыкалық редакциясы мен мәтіні (осы Конституциялық заңға 
3-қосымша) бекітілсін.

2-тарау. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК ТУЫ

      4-бап. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын
              пайдалану тәртібі

      1. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы мынадай орындарда міндетті түрде көтеріледі (тігіледі, орналастырылады):
      1) Қазақстан Республикасының Президенті Резиденциясының, Парламентінің, Сенат пен Мәжілістің, Үкіметтің, министрліктердің, Қазақстан Республикасы Үкіметінің құрамына кірмейтін орталық атқарушы органдардың, Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдардың, олардың ведомстволары мен аумақтық бөлімшелерінің, Конституциялық Кеңестің, Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты мен жергілікті соттарының, жергілікті өкілді және атқарушы органдардың, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының, мемлекеттік ұйымдардың ғимараттарында, сондай-ақ Қазақстан Республикасы елшіліктерінің, халықаралық ұйымдардағы тұрақты өкілдіктерінің, сауда өкілдіктерінің, шетелдегі басқа да ресми мекемелерінің, шетелдегі мекемелерінің басшылары резиденцияларының ғимараттарында және сол мемлекеттің протоколдық практикасына сәйкес көлік құралдарында - ұдайы;
      2) Қазақстан Республикасы Президентінің, Қазақстан Республикасы Парламенті палаталары төрағаларының, Премьер-Министрдің, Мемлекеттік хатшының, Конституциялық Кеңес Төрағасының, Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты Төрағасының және жергілікті соттары төрағаларының, Орталық сайлау комиссиясы Төрағасының, Қазақстан Республикасының Адам құқықтары жөнiндегi уәкiлінің, министрліктердің, Қазақстан Республикасы Үкіметінің құрамына кірмейтін орталық атқарушы органдардың, Қазақстан Республикасының Президентiне тiкелей бағынатын және есеп беретiн мемлекеттік органдардың, олардың ведомстволары мен аумақтық бөлімшелерінің басшыларының, жергілікті өкілді және атқарушы органдар басшыларының, Қазақстан Республикасының шетелдегі мекемелері басшыларының кабинеттерінде - ұдайы;
      3) Қазақстан Республикасының Парламенті Сенаты мен Мәжілісінің бірлескен және бөлек отырыстары, Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының, Үкіметтің үйлестіру және жұмыс органдарының отырыстары өтетін залдарда, Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің отырыс залдарында, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының және жергілікті соттарының сот мәжілісі залдарында, орталық, жергілікті өкілді және атқарушы органдардың, Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдардың алқа отырысы залдарында, Қазақстан Республикасының мемлекеттік және үкіметтік наградалары тапсырылатын залдарда, Қазақстан Республикасының шетелдегі мекемелерінің қабылдау залдарында, сондай-ақ бала тууды және некені тіркейтін үй-жайларда - ұдайы;
      4) мемлекеттік органдардың ғимараттарында алғаш ашылған кезде, салтанатты жағдайда;
      5) егер халықаралық құқық нормалары мен Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарында көзделген болса, Қазақстан Республикасы Президентінің, Қазақстан Республикасының Парламенті палаталары төрағаларының, Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің және олардың өкілетті өкілдерінің қатысуымен халықаралық форумдар өтетін ғимараттарда немесе үй-жайларда;
      5-1) мемлекеттік заңды тұлғалардың, ұлттық басқарушы холдингтердің, ұлттық холдингтердің, ұлттық компаниялардың, сондай-ақ Қазақстан Республикасы оларға қатысты жалғыз акционер (қатысушы) болып табылатын өзге де акционерлік қоғамдардың және жауапкершілігі шектеулі серіктестіктердің мемлекеттік нышандарға арналған экспозиция үшін бөлінген үй-жайларында (үй-жайларының бір бөлігінде);
      6) ресми адамдар ретінде Қазақстан Республикасының Президенті, Қазақстан Республикасының Парламенті палаталарының төрағалары, Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі мінген теңіз кемелерінде, ішкі жүзу кемелерінде және басқа да қатынас құралдарында;
      7) Қазақстан Республикасында тiркелген кемелердiң бұлқынындағы ту ретiнде - 
белгiленген тәртiппен;
      8) Қазақстан Республикасының әскери корабльдерi мен кемелерiнде - әскери жарғыларға сәйкес;
      9) Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің әскери құрамаларында, бөлімдерінде, бөлімшелерінде және мекемелерінде, басқа да әскерлері мен әскери құралымдарында - Қазақстан Республикасының ұлттық және мемлекеттік 
мерекелері күндерінде, ант қабылдау кезiнде;
      10) Қазақстан Республикасының Үкіметі 
айқындайтын тәртіппен Қазақстан Республикасының Мемлекеттік рәміздері күнін мерекелеу, ресми және салтанатты рәсімдер, спорттық іс-шаралар кезінде;
      11) жалпы орта, кәсіптік бастауыш, кәсіптік орта, кәсіптік жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі кәсіптік білім беру бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарында - жаңа оқу жылының ашылу және оқу жылының аяқталу рәсімдері кезінде;
      12) Қазақстан Республикасына мемлекеттік және ресми сапарлармен келген шет мемлекеттердің мемлекет басшыларымен, парламенттері мен үкіметтерінің басшыларымен 
кездесу кезінде.
      Қарулы Күштердің құрамаларында, әскери бөлімдерінде, бөлімшелерінде, мекемелерінде және басқа да әскерлер мен әскери құралымдарда Мемлекеттік Туды және оның бейнесін пайдалану (орнату, орналастыру) тәртібі жалпы 
әскери жарғыларда айқындалады.
      Ғимараттарға тұрақты тігілген Мемлекеттік Туға тәуліктің қараңғы мезгілінде жарық түсіп тұруға тиіс.
      Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы басқа да ғимараттарда (үй-жайларда) олардың иелерінің еркі бойынша тігілуі мүмкін.
      Мемлекеттік Туды және оның бейнесін пайдалану (орнату, орналастыру) тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі 
айқындайды.
      2. Қазақстан Республикасы Мемлекеттiк Туының бейнесi міндетті түрде:
      1) Қазақстан Республикасы Президентінің, Парламенттің, Үкіметтің, министрліктердің, Қазақстан Республикасы Үкіметінің құрамына кірмейтін орталық атқарушы органдардың, Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретiн мемлекеттiк органдардың және олардың ведомстволары мен аумақтық бөлімшелерінің, Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесiнiң, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының және жергілікті соттарының, жергiлiктi өкілді және атқарушы органдардың, сондай-ақ Қазақстан Республикасының шетелдегі мекемелерінің веб-сайттарында Қазақстан Республикасының Үкіметі 
айқындайтын тәртіппен;
      2) Қазақстан Республикасының әуе кемелерінде, сондай-ақ ғарыш аппараттарында орналастырылады.
      Мемлекеттiк Тудың бейнесi өзге де материалдық объектілерде орналастырылуы мүмкін.
      3. Мемлекеттiк Ту оның көлемiне қарамастан ұлттық стандартқа сәйкес келуге тиiс.
      Мемлекеттiк Ту ұлттық стандартқа сәйкес келмеген жағдайда ол Қазақстан Республикасының Үкіметі 
айқындайтын тәртіппен ауыстырылуға және жойылуға тиіс.
      Мемлекеттiк Тудың бейнесiн қоғамдық бірлестіктер мен басқа да ұйымдар туларының геральдикалық негізі ретінде пайдалануға болмайды.
      Мемлекеттiк Тудың бейнесi Қазақстан Республикасы мемлекеттік наградаларының, Ұлттық Банк банкноттары мен монеталарының элементі немесе геральдикалық негізі ретінде пайдаланылуы мүмкін.
      4. Ұлттық аза тұтуға байланысты Мемлекеттiк Ту ұлттық аза тұту мерзiмi ішінде тутұғыр биiктiгiнiң жартысына дейiн төмен түсiрiледi.
      Ескерту. 4-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2012.06.28
№ 23-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi); 28.10.2015 № 370-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Конституциялық Заңдарымен.

      5-бап. Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк Туын және
              басқа да туларды Қазақстан Республикасының
              аумағында бір мезгілде пайдалану

      1. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын шет мемлекеттердің, қоғамдық бірлестіктердің және басқа да ұйымдардың туларымен бір мезгілде көтергенде (тіккенде, орналастырғанда) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туының көлемі басқа тулардың көлемінен кіші болмауға тиіс.
      Бұл ретте Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы басқа тулардан төмен орналастырылмайды.
      2. Қоғамдық бірлестіктердің және басқа да ұйымдардың тулары Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк Туымен бірдей болмауға тиіс.
      3. Қазақстан Республикасында аккредиттелген дипломатиялық өкілдіктерді, консулдық мекемелерді, халықаралық ұйымдарды және (немесе) олардың өкілдіктерін қоспағанда, Қазақстан Республикасының аумағында қызметін жүзеге асыратын шетелдік ұйымдар мен өкілдіктер пайдаланатын шет мемлекеттердің тулары Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туымен бір мезгілде орналастырылады.
      Ескерту. 5-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 28.10.2015
№ 370-V Конституциялық Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

3-тарау. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК ЕЛТАҢБАСЫ

      6-бап. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасын
              пайдалану тәртібі

      1. Мемлекеттік Елтаңба міндетті түрде:
      1) Қазақстан Республикасы Президенті Резиденциясының, Парламенттің, Сенат пен Мәжілістің, Үкіметтің, министрліктердің, Қазақстан Республикасы Үкіметінің құрамына кірмейтін орталық атқарушы органдардың, Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдардың, олардың ведомстволары мен аумақтық бөлімшелерінің, Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің, Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты мен жергілікті соттарының, Қарулы Күштердің құрамаларының, әскери бөлімдерінің, бөлімшелері мен мекемелерінің, басқа да әскерлер мен әскери құралымдардың, жергілікті өкілді және атқарушы органдардың ғимараттарында, сондай-ақ Қазақстан Республикасы елшіліктерінің, халықаралық ұйымдардағы тұрақты өкілдіктерінің, сауда өкілдіктерінің, шетелдегі басқа да ресми мекемелерінің, шетелдегі мекемелері басшылары резиденцияларының ғимараттарында - ұдайы;
      2) Қазақстан Республикасы Президентінің, Қазақстан Республикасы Парламенті палаталары төрағаларының, Премьер-Министрдің, Мемлекеттік хатшының, Конституциялық Кеңес Төрағасының, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Төрағасының және жергілікті соттары төрағаларының, Орталық сайлау комиссиясы Төрағасының, Қазақстан Республикасының Адам құқықтары жөнiндегi уәкiлінің, министрліктердің, Қазақстан Республикасы Үкіметінің құрамына кірмейтін орталық атқарушы органдардың, Қазақстан Республикасының Президентiне тiкелей бағынатын және есеп беретiн мемлекеттік органдардың, олардың ведомстволары мен аумақтық бөлімшелерінің басшыларының, жергілікті өкілді және атқарушы органдар басшыларының, Қазақстан Республикасының шетелдегі мекемелері басшыларының кабинеттерінде - ұдайы;
      3) Қазақстан Республикасы Парламентінің Сенаты мен Мәжілісінің бірлескен және бөлек отырыстары, Қазақстан Республикасының Парламенті палаталарының, Үкіметтің үйлестіру және жұмыс органдарының отырыстары өтетін залдарда, Конституциялық Кеңестің отырыс залдарында, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының және жергілікті соттарының сот мәжілісі залдарында, орталық, жергілікті өкілді және атқарушы органдардың, Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдардың алқа отырыстары залдарында, Қазақстан Республикасының мемлекеттік және үкіметтік наградалары тапсырылатын залдарда, Қазақстан Республикасының шетелдегі мекемелерінің қабылдау залдарында, сондай-ақ бала тууды және некені тіркейтін үй-жайларда - ұдайы;
      4) мемлекеттік заңды тұлғалардың, ұлттық басқарушы холдингтердің, ұлттық холдингтердің, ұлттық компаниялардың, сондай-ақ Қазақстан Республикасы оларға қатысты жалғыз акционер (қатысушы) болып табылатын өзге де акционерлік қоғамдардың және жауапкершілігі шектеулі серіктестіктердің мемлекеттік нышандарға арналған экспозиция үшін бөлінген үй-жайларында (үй-жайларының бір бөлігінде) орналастырылады.
      Қарулы Күштердің құрамаларында, әскери бөлімдерінде, бөлімшелерінде, мекемелерінде және басқа да әскерлер мен әскери құралымдарда Мемлекеттік Елтаңбаны және оның бейнесін пайдалану (орнату, орналастыру) тәртібі жалпы 
әскери жарғыларда айқындалады.
      2. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасының бейнесі міндетті түрде:
      1) Қазақстан Республикасының Президенті мен оның Әкімшілігінің, Парламенттің, оның палаталары мен олардың аппараттарының, Қазақстан Республикасының Парламенті палаталары Бюроларының, Үкіметтің және Премьер-Министр Кеңсесінің, министрліктердің, Қазақстан Республикасы Үкіметінің құрамына кірмейтін орталық атқарушы органдардың, Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдардың, олардың ведомстволары мен аумақтық бөлімшелерінің, Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің, Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты мен жергілікті соттарының, Қарулы Күштердің құрамаларының, әскери бөлімдерінің, бөлімшелері мен мекемелерінің, басқа да әскерлер мен әскери құралымдардың, жергілікті өкілді, атқарушы органдардың және өзге де мемлекеттік ұйымдардың мөрлері мен құжаттарының бланкілерінде;
      1-1) нотариустардың мөрлерiнде;
      2) Қазақстан Республикасы Президентінің, Қазақстан Республикасы Парламентінің, Үкіметінің, Конституциялық Кеңесінің және Жоғарғы Сотының ресми басылымдарында;
      3) Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің банкноттары мен монеталарында, Қазақстан Республикасының мемлекеттік бағалы қағаздарында;
      4) Қазақстан Республикасының азаматтарына берілетін жеке куәлікте, туу туралы куәлікте, паспортта және өзге де паспорттарда, мемлекеттік органдар мен мемлекеттік ұйымдар қызметкерлерінің қызметтік куәліктерінде;
      5) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасына орнатылатын шекара бағаналарында;
      6) Қазақстан Республикасы Президентінің, Парламенттің, Үкіметтің, министрліктердің, Қазақстан Республикасы Үкіметінің құрамына кірмейтін орталық атқарушы органдардың, Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретiн мемлекеттiк органдардың және олардың ведомстволары мен аумақтық бөлімшелерінің, Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесiнiң, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының және жергілікті соттарының, жергiлiктi өкілді және атқарушы органдардың, сондай-ақ Қазақстан Республикасының шетелдегі мекемелерінің веб-сайттарында Қазақстан Республикасының Үкіметі 
айқындайтын тәртіппен орналастырылады.
      Мемлекеттік Елтаңбаның бейнесі өзге де материалдық объектілерде орналастырылуы мүмкін.
      3. Мемлекеттік Елтаңба оның көлеміне қарамастан ұлттық стандартқа сәйкес келуге тиіс.
      Мемлекеттік Елтаңба ұлттық стандартқа сәйкес келмеген жағдайда ол Қазақстан Республикасының Үкіметі 
айқындайтын тәртіппен ауыстырылуға және жойылуға тиіс.
      4. Осы Конституциялық заңда белгіленгеннен басқа жағдайларда мемлекеттік емес ұйымдардың және олардың лауазымды адамдарының бланкілерінде, мөрлерінде және басқа да реквизиттерінде Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Елтаңбасының бейнесін пайдалануға тыйым салынады.
      Мемлекеттік Елтаңбаны қоғамдық бірлестіктер мен басқа да ұйымдар елтаңбаларының геральдикалық негізі ретінде пайдалануға болмайды.
      Мемлекеттік Елтаңбаның бейнесі әскери немесе өзге де мемлекеттік қызмет атқаратын адамдар үшін белгіленген айырым белгілері мен нысанды киім үлгілерінде, Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградаларының элементі немесе геральдикалық негізі ретінде, сондай-ақ спортшылардың спорттық костюмдері мен басқа да спорттық керек-жарақтарында пайдаланылуы мүмкін.
      Мемлекеттік Елтаңбаны және оның бейнесін пайдалану (орнату, орналастыру) тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі 
айқындайды.
      Ескерту. 6-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2012.06.28
N 23-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi); 28.10.2015 № 370-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Конституциялық Заңдарымен.

      7-бап. Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк Елтаңбасын
              және басқа да елтаңбаларды Қазақстан
              Республикасының аумағында бір мезгілде пайдалану

      Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасы мен шет мемлекеттердің елтаңбаларын немесе қоғамдық бірлестіктің, басқа да ұйымның елтаңбаларын (геральдикалық белгісін) бір мезгілде орналастырғанда Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Елтаңбасының көлемі басқа елтаңбалардың көлемінен кіші болмауға тиіс.
      Бұл ретте Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасы басқа елтаңбалардан (геральдикалық белгілерден) төмен орналастырылмайды.

4-тарау. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК ГИМНІ

      8-бап. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Гимнін
              пайдалану тәртібі

      1. Мемлекеттік Гимн:
      1) Қазақстан Республикасының Президенті қызметке кіріскен кезде - ол ант бергеннен кейін;
      2) Қазақстан Республикасы Парламенті сессияларының ашылуы және жабылуы кезінде;
      3) Қазақстан Республикасының ұлттық және мемлекеттік 
мерекелеріне, сондай-ақ өзге де салтанатты іс-шараларға арналған жиналыстар мен мәжілістердің салтанатты ашылуы кезінде;
      4) теле-, радиоарналар эфирге шыққан кезде тәулiк сайын, олардың хабар таратуы басталғанда және аяқталғанда;
      5) Қазақстан Республикасы халқының өміріндегі аса маңызды тарихи оқиғаларды атап өту құрметіне ескерткіштерді, монументтерді, құлпытастарды және басқа да ғимараттарды ашу кезінде;
      6) Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары, сондай-ақ қоғамдық бірлестіктері мен өзге де ұйымдары өткізетін ресми және салтанатты рәсімдер, спорттық іс-шаралар кезінде Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы көтерілген кезде;
      7) Қазақстан Республикасына мемлекеттік немесе ресми сапармен келген шет мемлекеттердің 
басшыларын қарсы алу кезінде - тиісті шет мемлекеттің мемлекеттік гимні орындалғаннан кейін;
      8) жалпы орта, кәсіптік бастауыш, кәсіптік орта, кәсіптік жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі кәсіптік білім беру бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарында жаңа оқу жылының ашылу және оқу жылының аяқталу рәсімдері кезінде, сондай-ақ өзге де салтанатты іс-шаралар өткізілген кезде;
      9) Қазақстан Республикасының ұлттық (құрама) командасы қатысатын спорттық іс-шаралар өткізілген кезде орындалады.
      1-1. Мемлекеттік заңды тұлғалардың, ұлттық басқарушы холдингтердің, ұлттық холдингтердің, ұлттық компаниялардың, сондай-ақ Қазақстан Республикасы оларға қатысты жалғыз акционер (қатысушы) болып табылатын өзге де акционерлік қоғамдардың және жауапкершілігі шектеулі серіктестіктердің мемлекеттік нышандарға арналған экспозиция үшін бөлінген үй-жайларында (үй-жайларының бір бөлігінде) Мемлекеттік Гимннің мәтіні міндетті түрде орналастырылады.
      Мемлекеттік Гимннің мәтінін пайдалану (орнату, орналастыру) тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі 
айқындайды.
      2. Қарулы Күштердің құрамаларында, әскери бөлімдерінде, бөлімшелерінде, мекемелерінде және басқа да әскерлер мен әскери құралымдарда Мемлекеттік Гимнді орындау және оның мәтінін пайдалану тәртібі жалпы 
әскери жарғыларда айқындалады.
      Ескерту. 8-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2012.06.28
N 23-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi); 28.10.2015 № 370-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Конституциялық Заңдарымен.

      9-бап. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Гимнін
              орындау тәртібі

      1. Мемлекеттік Гимн көпшілік алдында орындалған кезде қатысушылар оны орнынан тұрып айтады (тыңдайды), бұл ретте Қазақстан Республикасының азаматтары оң қолын жүрек тұсына қояды.
      Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары мен өзге де ұйымдары шет мемлекеттер аумағында іс-шаралар өткізген кезде Мемлекеттік Гимн осы Конституциялық заңға, сондай-ақ сол мемлекеттің заңнамасы мен протоколдық практикасына және жергілікті салт-дәстүрге сәйкес орындалады.
      Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын салтанатты жағдайда көтеру және тігу кезінде Мемлекеттік Гимн орындалады, бұл ретте қатысушылар жүздерін Туға қарай бұрады.
      2. Мемлекеттік Гимнді оркестр, хор, оркестр мен хор орындайды не ол өзге де вокалдық және аспаптық түрде орындалады. Бұл ретте дыбыс жазу құралдары пайдаланылуы мүмкін.
      Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Гимнін ықшамдап орындауға жол беріледі.
      3. Мемлекеттік Гимн бекітілген мәтіні мен музыкалық редакциясына дәлме-дәл сәйкестікпен мемлекеттік тілде орындалады.
      4. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Гимнінің мәтіні мен музыкалық редакциясын басқа музыкалық шығармалардың және өзге де өнер туындыларының негізі ретінде пайдалануға болмайды.

5-тарау. МЕМЛЕКЕТТІК ОРГАНДАРДЫҢ ҚҰЗЫРЕТІ

      10-бап. Қазақстан Республикасы Үкіметінің құзыреті

      Үкіметтің құзыретіне:
      1) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы мен Мемлекеттік Елтаңбасының осы Конституциялық заңда бекітілген ұлттық стандарттарға және олардың бейнелеріне сәйкес келетін эталондарын дайындау жөніндегі жұмысты ұйымдастыру;
      2) Қазақстан Республикасының ұлттық стандарттарға сәйкес келмейтін Мемлекеттік Туын, Мемлекеттік Елтаңбасын ауыстыру және жою 
ережелерін бекіту;
      3) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын, Мемлекеттік Елтаңбасын және олардың бейнелерін, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Гимнінің мәтінін пайдалану (орнату, орналастыру) қағидаларын 
бекіту;
      3-1) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік рәміздері күнін мерекелеу қағидаларын бекіту;
      4) Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері саласындағы 
уәкілетті органды айқындау;
      5) өзiне Қазақстан Республикасының 
Конституциясымен, Қазақстан Республикасының заңдарымен және Қазақстан Республикасы Президентінің актiлерiмен жүктелген өзге де функцияларды орындау жатады.
      Ескерту. 10-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2012.06.28
N 23-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi); 28.10.2015 № 370-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Конституциялық Заңдарымен.

      11-бап. Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері
               саласындағы уәкілетті органдардың құзыреті

      1. Техникалық реттеу және метрология саласындағы уәкілетті орган:
      1) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы мен Мемлекеттік Елтаңбасының ұлттық стандарттарын әзірлейді және бекітеді;
      2) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы мен Мемлекеттік Елтаңбасының эталондарын әзірлейді;
      3) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын және Мемлекеттік Елтаңбасын дайындау жөніндегі қызметті лицензиялауды жүзеге асырады;
      4) Қазақстан Республикасының 
заңнамасында белгіленген тәртіппен лицензиаттың лицензияда көрсетілген талаптарды сақтауын бақылауды жүзеге асырады;
      5) Қазақстан Республикасының заңдарында, Қазақстан Республикасы Президентінің және Қазақстан Республикасы Үкіметінің актілерінде көзделген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады.
      2. Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерін пайдалану мәселелері жөніндегі 
уәкілетті орган:
      1) Қазақстан Республикасының ұлттық стандарттарға сәйкес келмейтін Мемлекеттік Туын, Мемлекеттік Елтаңбасын ауыстыру және жою 
ережелерін әзірлейді;
      2) мемлекеттік рәміздер мен геральдикалық белгілер мәселелері жөніндегі сараптама кеңесін құрады, сондай-ақ ол туралы ережені әзірлейді және бекітеді;
      3) Қазақстан Республикасының заңдарында, Қазақстан Республикасы Президентінің және Қазақстан Республикасы Үкіметінің актілерінде көзделген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады.
      Ескерту. 11-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2012.06.28
N 23-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi); 28.10.2015 № 370-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Конституциялық Заңдарымен.

      12-бап. Жергілікті атқарушы органның құзыреті

      Жергілікті атқарушы орган Қазақстан Республикасы мемлекеттік рәміздерінің тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктің аумағында пайдаланылуын (тігілуін, орналастырылуын ) бақылауды жүзеге асырады.

6-тарау. ҚОРЫТЫНДЫ ЕРЕЖЕЛЕР

      13-бап. Қазақстан Республикасының мемлекеттік
               рәміздеріне құрметпен қарауды қалыптастыру

      1. Қазақстан Республикасының азаматтары, сондай-ақ Республика аумағында жүрген адамдар Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерін құрметтеуге міндетті.
      2. Азаматтыққа және отансүйгіштікке, өз Отаны - Қазақстан Республикасына деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу, Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерін құрметтеуді қалыптастыру, сондай-ақ олардың мәні мен маңызын түсіндіру мақсатында оларды оқыту жалпы орта, кәсіптік бастауыш, кәсіптік орта және кәсіптік жоғары білім беру ұйымдарының негізгі жалпы білім беру бағдарламаларына енгізіледі.
      Жалпы орта, кәсіптік бастауыш, кәсіптік орта және кәсіптік жоғары білім беру бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарында арнайы оқшауланған көрнекті орынға ұдайы Мемлекеттік Ту тігіледі, Мемлекеттік Елтаңба не олардың бейнесі, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Гимнінің мемлекеттік тілдегі мәтіні орналастырылады.

      14-бап. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын,
               Мемлекеттік Елтаңбасын дайындау

      Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасын дайындау Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен берілген тиісті лицензиясы болған жағдайда жүзеге асырылады.

      15-бап. Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерін
              дайындауды және пайдалануды реттейтін Қазақстан
              Республикасының заңнамасын бұзғаны үшін
              жауаптылық

      Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерін дайындауды және пайдалануды реттейтін Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзу Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылыққа әкеп соғады.
      Ескерту. 15-бап жаңа редакцияда - ҚР 2012.06.28
N 23-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi) Конституциялық Заңымен.

      16-бап. Осы Конституциялық заңды қолданысқа енгізу
              тәртібі

      1. Осы Конституциялық заң ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткеннен кейін қолданысқа енгізіледі.
      2. "Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері туралы" 1996 жылғы 24 қаңтардағы Қазақстан Республикасы 
Конституциялық заңының (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 1996 ж., N 1, 178-құжат; 1997 ж., N 12, 193-құжат; 2006 ж., N 1, 1-құжат) күшi жойылды деп танылсын.

      Қазақстан Республикасының       Президенті

                                  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   "Қазақстан Республикасының
                                    мемлекеттік рәміздері туралы"
                                  2007 жылғы 4 маусымдағы N 258-III
                                      Қазақстан Республикасының
                                        Конституциялық заңына
                                              1-ҚОСЫМША

          Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы

http://adilet.zan.kz/files/0793/00/z07258_1.jpg

                                     "Қазақстан Республикасының
                                    мемлекеттік рәміздері туралы"
                                  2007 жылғы 4 маусымдағы N 258-III
                                      Қазақстан Республикасының
                                        Конституциялық заңына
                                              2-ҚОСЫМША

       Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасы

http://adilet.zan.kz/files/0793/00/z07258_2.jpg

                                     "Қазақстан Республикасының
                                    мемлекеттік рәміздері туралы"
                                  2007 жылғы 4 маусымдағы N 258-III
                                      Қазақстан Республикасының
                                        Конституциялық заңына
                                              3-ҚОСЫМША

         Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Гимнінің
                  музыкалық редакциясы

                                   Әннің авторы Шәмші Қалдаяқов

http://adilet.zan.kz/files/0793/00/z07258_3.jpg

     Қазақстан Республикасы Мемлекеттік гимнінің мәтіні

                          Сөзін жазғандар: Жұмекен Нәжімеденов,
                                           Нұрсұлтан Назарбаев

      Алтын күн аспаны,
      Алтын дән даласы,
      Ерліктің дастаны,
      Еліме қарашы!
      Ежелден ер деген,
      Даңқымыз шықты ғой.
      Намысын бермеген,
      Қазағым мықты ғой.

      Қайырмасы:
      Менің елім, менің елім,
      Гүлің болып егілемін,
      Жырың болып төгілемін, елім!
      Туған жерім менің - Қазақстаным!

      Ұрпаққа жол ашқан,
      Кең байтақ жерім бар.
      Бірлігі жарасқан,
      Тәуелсіз елім бар.
      Қарсы алған уақытты,
      Мәңгілік досындай.
      Біздің ел бақытты,
      Біздің ел осындай!

      Қайырмасы:
      Менің елім, менің елім,
      Гүлің болып егілемін,
      Жырың болып төгілемін, елім!
      Туған жерім менің - Қазақстаным!

 



О лицензировании

Закон Республики Казахстан от 17 апреля 1995 г. N 2200

Сноска. В тексте Указа исключены слова (патента), (патенты), (патент) - Законом РК от 8 декабря 1997 г. N 200 .

См. ст. 2 Закона РК от 11 августа 1999 г. N 467 .

Заголовок изложен в новой редакции, преамбула исключена, по всему тексту слова "Указом", "Указа", "Указ" заменены соответственно словами "Законом", "Закона", "Закон" - Законом РК от 8 октября 1999 г. N 471 .

В тексте после слова "Глава" цифры "I-V" заменить соответственно цифрами "1-5" - Законом РК от 9 июня 2005 г. N 56 (вводится в действие по истечении шести месяцев со дня опубликования).

Глава 1. Общие положения

Статья 1. Отношения, регулируемые настоящим Законом

1. Настоящим Законом регулируются отношения, связанные с государственным лицензированием деятельности или определенных действий (операций), подлежащих лицензированию.

2. Не регулируются настоящим Законом отношения, связанные с выдачей лицензий в рамках заключенного между гражданами и (или) юридическими лицами лицензионного договора. <*>

Сноска. В статью 1 внесены изменения - Законом РК от 15 апреля 2005 г. N 45 .

Статья 2. Основные понятия, используемые в настоящем Законе

В настоящем Законе используются следующие основные понятия:

1) квалификационные требования - требования, которым должны соответствовать физические и юридические лица, претендующие на право занятия определенным видом деятельности или совершение определенных действий (операций);

2) лицензиар - соответствующий уполномоченный государственный орган, выдающий, переоформляющий лицензию, приостанавливающий, прекращающий и возобновляющий ее действие;

3) лицензиат - физическое или юридическое лицо, имеющее лицензию на право занятия определенным видом деятельности или на совершение определенных действий (операций);

4) лицензия - разрешение, выдаваемое соответствующим уполномоченным государственным органом физическому или юридическому лицу на занятие определенным видом деятельности или совершение определенных действий (операций). <*>

Сноска. Статья 2 - в редакции Закона РК от 15 апреля 2005 г. N 45 .

Статья 3. Основные принципы лицензирования

1. Выдача лицензий осуществляется на равных основаниях и равных условиях для всех лиц, отвечающих требованиям, установленным для данного вида лицензии. Запрещается предоставлять преимущественное право выдачи лицензий государственным предприятиям, кроме тех видов деятельности, которые Законодательными актами отнесены к государственной монополии.

2. Граждане, занимающиеся предпринимательской деятельностью без образования юридического лица (индивидуальные предприниматели), получают лицензию в порядке, установленном для юридических лиц.

Правительство Республики Казахстан вправе устанавливать упрощенный порядок выдачи лицензий субъектам малого предпринимательства.

3. Запрещается выдача лицензии с целью ограничения конкуренции либо предоставления преимущества каким-либо группам предпринимателей в зависимости от форм их собственности, ведомственных интересов либо местонахождения.

Выдача лицензии не должна содействовать усилению монополизма либо ограничению свободы предпринимательской деятельности.

4. Лицензии являются неотчуждаемыми, то есть не передаваемыми лицензиатом другим физическим или юридическим лицам, если иное не предусмотрено законодательными актами.

5. Получение лицензий необходимо для осуществления лишь тех видов деятельности и совершение тех видов действий (операций), лицензирование которых предусмотрено настоящим Законом.

6. Введение лицензионного порядка либо его отмена по видам деятельности устанавливаются настоящим Законом с целью государственной безопасности, реализации государственной монополии, обеспечения правопорядка, защиты окружающей среды, собственности, жизни и здоровья граждан. <*>

Сноска. Пункт 4 статьи 3 в редакции Указа Президента Республики Казахстан, имеющим силу Закона, от 23 декабря 1995 г. N 2720 , пункт 2 статьи 3 в редакции Закона Республики Казахстан от 2 июля 1997 года N 144 . Внесены изменения Законами РК от 10 июля 1998 г. N 283 ; от 8 октября 1999 г. N 471 ; от 15 апреля 2005 г. N 45 .

Статья 4. Виды лицензий

Лицензии различаются по следующим признакам:

1. По субъектам:

1) выдаваемые гражданам и юридическим лицам Республики Казахстан;

2) выдаваемые иностранным юридическим лицам, иностранным гражданам, лицам без гражданства и международным организациям.

2. По объему деятельности:

1) генеральные - на занятие определенным видом деятельности, выдаваемые без ограничения срока, допускается выдача генеральной лицензии на несколько видов деятельности, если они входят в единый технологический комплекс;

2) разовые - на совершение определенной хозяйственной операции в пределах разрешенного объема, веса или количества (в натуральном либо денежном выражении), а также срока, определенного валютным законодательством Республики Казахстан для операций, связанных с движением капитала, проводимых по экспортно-импортным сделкам, предусматривающим отсрочку платежа либо авансовый платеж за товары (работы, услуги) на срок более 180 дней; V032469 (гл. 5; п. 51, 54, 55)

3) операционные - на совершение определенной операции в банковской деятельности и операций, связанных с использованием валютных ценностей, определенных валютным законодательством. Z960054 (ст. 1-1, пп.7)

4. По территориальной сфере действия:

1) действие которых ограничивается определенной территорией Республики Казахстан;

2) действие которых распространяется на всю территорию Республики Казахстан;

3) действие которых распространяется за пределы Республики Казахстан. <*>

Сноска. Статья 4 - с изменениями, внесенными Указом Президента Республики Казахстан, имеющим силу Закона от 31 августа 1995 г. N 2447; Законами РК от 10 июля 1998 г. N 283 ; от 8 октября 1999 г. N 471 ; от 5 июля 2000 года N 79 ; от 8 мая 2003 г. N 411 .

Статья 5. Органы, осуществляющие лицензирование

1. Выдача лицензий заявителю производится лицензиарами, определяемыми законодательными актами Республики Казахстан и (или) Правительством Республики Казахстан. Z980258 (ст. 4, пп. 5); P951894

1-1. Государственный орган, осуществляющий координацию деятельности соответствующих уполномоченных государственных органов в области лицензирования, определяется Правительством Республики Казахстан.

2. Выдача лицензий на занятие определенным видом предпринимательской деятельности, независимо от субъектов, осуществляющих такую деятельность, производится одним органом, за исключением случаев, предусмотренных законодательством. P951894

3. Лицензиарам разрешается делегировать полномочия по лицензированию соответствующим территориальным подразделениям по согласованию с государственным органом, осуществляющим координацию деятельности государственных органов в области лицензирования. За передачу осуществления государственных функций негосударственным организациям, в том числе общественным объединениям, должностные лица государственных органов несут ответственность, установленную законами Республики Казахстан. . <*>

Сноска. Статья 5 - с изменениями, внесенными Указом Президента Республики Казахстан, имеющего силу Закона от 31 августа 1995 г. N 2447. Внесены изменения - Законами РК от 8 декабря 1997 г. N 200 и от 1 июля 1998 г. N 259 ; от 10 июля 1998 г. N 283 ; от 15 апреля 2005 г. N 45 .

Статья 6. Формы лицензий

Формы лицензий устанавливаются Правительством Республики Казахстан.

Формы лицензии для совершения операций, связанных с использованием валютных ценностей, устанавливаются Национальным Банком Республики Казахстан.

Формы лицензий для осуществления деятельности, связанной с концентрацией финансовых ресурсов, предусмотренной подпунктами 1), 3)-5) статьи 11 настоящего Закона, устанавливаются уполномоченным государственным органом по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций и (или) Национальным банком Республики Казахстан, а для осуществления деятельности, предусмотренной подпунктом 2) статьи 11 настоящего Закона, - уполномоченным государственным органом по регулированию в области аудиторской деятельности и контролю за деятельностью аудиторских и профессиональных аудиторских организаций. <*>

Сноска. Статья 6 дополнена частью второй Указом Президента Республики Казахстан, имеющего силу Закона от 31 августа 1995 г. N 2447. Внесены изменения - Законами РК от 8 декабря 1997 г. N 200 ; от 16 июля 1999 г. N 436 ; от 5 июля 2000 года N 79 ; Законом Республики Казахстан от 10 июля 2003 года N 483 (вводится в действие с 1 января 2004 года); от 7 июля 2004 г. N 577 ; от 15 апреля 2005 г. N 45; от 5 мая 2006 года N 139 (порядок введения в действие см. ст.2 Закона РК N 139).

Статья 7. Лицензия и другие правоустанавливающие акты

1. В случае, когда для осуществления какой-либо деятельности или совершения определенных действий (операций) требуется кроме лицензии получить иное разрешение (отвод земельного участка и другие), такие разрешения выдаются после получения лицензии.

Разрешение при отсутствии лицензии считается недействительным.

2. Осуществление деятельности или совершение определенных действий (операций), требующих лицензирования, допускается лишь при наличии лицензии, за исключением деятельности (операций), проводимой государственным органом, кредитными товариществами, Национальным оператором почты, а также Банком Развития Казахстана в пределах полномочий, установленных законодательными актами Республики Казахстан.

3. Сделки, совершенные при отсутствии лицензии, считаются недействительными.

Сделка сохраняет свою силу, если требование получить лицензию было установлено после ее заключения, поскольку законодательством не предусмотрено иное.

Досрочное прекращение действия лицензии либо наложение эмбарго (запрета) на вывоз какой-либо продукции в определенные государства не распространяется на уже заключенные сделки, если законодательством не предусмотрено иное. <*>

Сноска. В статью 7 внесены изменения - Законами РК от 8 октября 1999 г. N 471 ; от 15 апреля 2005 г. N 45 ; от 8 июля 2005 г. N 69; от 23 декабря 2005 года N 107 (порядок введения в действие см. ст.2 Закона N 107).

Статья 8. Лицензии, выдаваемые иностранным юридическим или физическим лицам

Иностранные юридические или физические лица, а также лица без гражданства получают лицензии на таких же условиях и в таком же порядке, что юридические и физические лица Республики Казахстан, если иное не предусмотрено законодательными актами.

Глава 2. Виды деятельности, подлежащие обязательному лицензированию

Статья 9. Лицензирование деятельности, связанной с объектами повышенной опасности и (или) имеющими собо важное государственное значение

1. Наличие лицензии требуется для следующих видов предпринимательской деятельности:

1) разработка, производство, ремонт и реализация вооружения и боеприпасов к нему, криптографических средств защиты информации, специальных технических средств для проведения специальных оперативно-розыскных мероприятий, военной техники, запасных частей, комплектующих элементов и приборов к ним, если они не используются в других отраслях, а также специальных материалов и оборудования для их производства, включая монтаж, наладку, использование, хранение, ремонт и сервисное обслуживание; P970967 P011247 (п. 2 Правил)

2) разработка, производство и реализация взрывчатых и пиротехнических веществ и изделий с их применением; P020763

4) все виды деятельности по использованию космического пространства, включая создание, производство, эксплуатацию, ремонт и модернизацию ракетно-космической техники, использование наземной инфраструктуры для обеспечения ее функционирования (полигон, командно-измерительный комплекс, стендовая база и другие); P000431

5) производство и предоставление услуг в области связи, по организации телевизионного и (или) радиовещания, проектирование, строительство общереспубликанских магистральных, международных линий связи, техническая эксплуатация сетей и линий связи; P040998

6) все виды деятельности, связанные с использованием атомной энергии, в соответствии с законодательными актами Республики Казахстан;

7) изготовление и реализация продукции, содержащей радиоактивные вещества в количествах, превышающих норму, допустимую для их использования без необходимости применения специальных средств защиты;

8) производство, передача и распределение электрической и тепловой энергии; P990556

10) ликвидация (уничтожение, утилизация, захоронение) и переработка высвобождаемых военно-технических средств;

11) проектирование и эксплуатация промышленных взрыво-, пожароопасных и горных производств, электрических станций, электрических сетей и подстанций, гидротехнических сооружений, магистральных газо-, нефтепродуктопроводов, подъемных сооружений, а также котлов, сосудов и трубопроводов, работающих под давлением и буровые работы на нефть и газ. Перечень производств, оборудования, объектов, работ (услуг) утверждается Правительством Республики Казахстан P951894 P990556 P050820

12) проектирование, изготовление, монтаж и ремонт химического, бурового, нефтегазопромыслового, геологоразведочного, горно-шахтного, металлургического, энергетического оборудования, взрывозащищенного электротехнического оборудования, аппаратуры и систем контроля, противоаварийной защиты и сигнализации, подъемных сооружений, а также котлов, сосудов и трубопроводов, работающих под давлением; P990556

12-1) производство нефтепродуктов; P990556

13) (исключен - Законом РК от 8.10.99 г. N 471)

14) разработка, производство, ремонт, торговля, приобретение, коллекционирование, экспонирование огнестрельного гражданского и служебного оружия и патронов к нему, боевого ручного стрелкового оружия и патронов к нему, холодного оружия, гражданских пиротехнических веществ и изделий с их применением, а также химических средств самообороны; Z980339 P020787

15) производство, ремонт и строительные работы по газификации жилых и коммунально-бытовых объектов; P990556

16) проектирование, монтаж, наладка и техническое обслуживание средств охранной, пожарной сигнализации и противопожарной автоматики, производство противопожарной техники, оборудования и средств противопожарной защиты; P991507

17) монтаж, ремонт и обслуживание пассажирских лифтов; P020023

18) (исключен - Законом РК от 15.04.2005 г. N 45)

19) разработка, производство и реализация рентгеновского оборудования, приборов и оборудования с использованием радиоактивных веществ и изотопов;

20) перевозка пассажиров и грузов железнодорожным, речным, морским, воздушным транспортом; международные перевозки пассажиров и грузов автомобильным транспортом; перевозки опасных грузов всеми видами транспорта; авиационные работы; P961621 P970885 P980714 P020695

22) (исключен - Законом РК от 15.04.2005 г. N 45)

23) (исключен - Законом РК от 8.10.99 г. N 471)

24) все виды деятельности по технической защите государственных секретов Республики Казахстан, включая разработку, изготовление, монтаж, наладку, использование, хранение, ремонт и сервисное обслуживание технических средств защиты информации, защищенных технических средств обработки информации;

25) (подпункт исключен Законом РК от 5 июля 2000 года N 79 )

26) производство землеустроительных, топографо-геодезических и картографических работ; P001481

27) Исключен Законом РК от 9 июля 1998 г. N 277.

28) фармацевтической деятельности: производство, изготовление, оптовая, розничная реализация лекарственных средств; P050692 V001353

29) переработка минерального сырья (за исключением переработки общераспространенных полезных ископаемых по перечню, утверждаемому Правительством Республики Казахстан); P951894 P990556

30) проектно-изыскательские, экспертные, строительно-монтажные работы, работы по производству строительных материалов, изделий и конструкций; P020023

31) производство и ремонт средств измерений; P000867

32) производство этилового спирта и алкогольной продукции, а также хранение, оптовая и розничная реализация алкогольной продукции (кроме пива); P991258

33) Исключен Законом РК от 9 июля 1998 г. N 277.

34) деятельность, осуществляемая в рамках отдельных таможенных режимов, в соответствии с таможенным законодательством Республики Казахстан, а также оказание таможенных услуг; (K030401 (раздел 6, статья 116. Виды таможенных режимов, (пп. 3) ст. 136-140; пп. 4) ст. 146-150; пп. 16) ст. 247-251)

35) (исключен - Законом РК от 15.04.2005 г. N 45)

36) деятельность, связанная с привлечением иностранной рабочей силы, а также вывозом рабочей силы из Республики Казахстан за границу;

37) сбор (заготовка), хранение, переработка и реализация юридическими лицами лома и отходов цветных и черных металлов; P000383 V990916

38) судебно-экспертная деятельность;

42) археологические и реставрационные работы памятников истории и культуры;

43) деятельность, связанная с оборотом наркотических средств, психотропных веществ, прекурсоров: Z980279 P001693

— разработка, производство, переработка, перевозка, пересылка, приобретение, хранение, распределение, реализация, использование, уничтожение;

— культивирование, сбор, заготовка растений и трав, содержащих наркотические средства и психотропные вещества;

44) покупка в целях перепродажи электрической энергии;

45) приемка, взвешивание, сушка, очистка, хранение и отгрузка зерна; P000273 V001124

45-1) первичная переработка хлопка-сырца в хлопок-волокно;

46) туроператорская, турагентская деятельность, услуги инструктора туризма; P011213

47) изготовление и ремонт железнодорожного подвижного состава; изготовление и ремонт специальных контейнеров, применяемых для перевозки опасных грузов; P020794 V042720

48) деятельность, связанная с обеспечением безопасности дорожного движения: установка, монтаж, ремонт, эксплуатация технических средств регулирования дорожным движением; P010136 P030318

49) поисково-спасательные, горноспасательные, газоспасательные, противофонтанные работы;

50) производство, переработка, перевозка, приобретение, хранение, реализация, использование, уничтожение ядов по перечню, утвержденному Правительством Республики Казахстан; P990556

51) деятельность по управлению имуществом и делами неплатежеспособных должников в процедурах банкротства;

52) деятельность морских и речных портов, связанная с обслуживанием судов, пассажиров и грузов;

53) деятельность по производству (формуляции), реализации и применению пестицидов (ядохимикатов); V042701

53-1) ввоз пестицидов (ядохимикатов) и исходных компонентов для их производства, за исключением опытных образцов для регистрационных, производственных испытаний и научных исследований;

54) изготовление Государственного флага Республики Казахстан и Государственного герба Республики Казахстан, а также материальных объектов с их изображением; P040392

55) заготовка древесины на участках государственного лесного фонда, осуществляемая лесопользователями; P031018

56) специальное водопользование, в том числе: P040084

а) забор и использование воды в объеме свыше пятидесяти кубических метров в сутки из поверхностных водных объектов для нужд сельского хозяйства, промышленности, энергетики, рыбоводства и транспорта;

б) забор и подача воды из поверхностных водных объектов вторичному водопользователю;

57) производство табачных изделий; P040618 V042908

58) экологически опасные виды хозяйственной деятельности по перечню утверждаемому Правительством Республики Казахстан;

59) экологическая аудиторская деятельность;

60) природоохранное проектирование, нормирование и работы в области экологической экспертизы.

2. Особенности лицензирования деятельности по производству и обороту этилового спирта и алкогольной продукции устанавливаются специальным законодательством. Z970160 P991258 <*>

Сноска. Статья 9 - с изменениями, внесенными Указами Президента Республики Казахстан, имеющими силу Закона, от 20 июля и от 23 декабря 1995 г. N 2375 и N 2720 ; Законами Республики Казахстан от 10 июня 1996 г. N 5 ; от 21 января 1997 г. N 68 ; от 7 апреля 1997 г. N 89 ; от 13 июня 1997 г. N 121 ; от 11 июля 1997 г. N 154 ; от 10 июля 1998 г. N 280 ; от 10 июля 1998 г. N 283 ; Законом РК от 9.12.98 г. N 307 ; от 30 декабря 1998 г. N 343 ; от 16 июля 1999 г. N 430 ; от 11 августа 1999 г. N 467 ; от 8 октября 1999 г. N 471 ; от 10 декабря 1999 г. N 491 ; от 5 июля 2000 года N 79 ; от 15 января 2001 г. N 141 ; от 13 июня 2001 г. N 212 ; от 15 декабря 2001 г. N 272 (вводится в действие с 1 января 2002 г.) ; от 17 января 2002 г. N 285 ; от 10 июля 2002 года N 342 ; от 7 апреля 2003 г. N 403 (вводится в действие с 1 июля 2003 г.) ; от 8 мая 2003 г. N 410 ; от 4 июня 2003 г. N 429 ; от 1 июля 2003 года N 449 ; от 13 января 2004 г. N 523 ; от 10 марта 2004 г. N 534 ; от 6 мая 2004 года N 550 ; от 5 июля 2004 г. N 568 ; от 9 июля 2004 г. N 584 ; от 15 апреля 2005 г. N 45 .

Статья 10. Лицензирование деятельности, связанной с обслуживанием граждан и юридических лиц

Лицензированию подлежат следующие виды деятельности, связанные с обслуживанием граждан и юридических лиц:

1) образовательная деятельность юридических лиц, дающих начальное общее, основное общее или среднее общее образование; начальное профессиональное образование, в том числе по профессиям; среднее профессиональное, высшее профессиональное, послевузовское профессиональное образование, в том числе по специальностям, а также деятельность дошкольных и внешкольных организаций; P000596 V011600

1-1) по оказанию физкультурно-оздоровительных, спортивных услуг, за исключением деятельности в организациях образования;

2) занятие медицинской, врачебной деятельностью; P971272 P010767

2-1) деятельность в области ветеринарии: производство и реализация препаратов ветеринарного назначения; реализация лекарственных средств, биологических препаратов для ветеринарных целей; ветеринарно-санитарная экспертиза продуктов и сырья животного происхождения; ветеринарная лечебно-профилактическая деятельность;

3) оказание негосударственными субъектами юридических услуг, связанных с сыскной (детективной) деятельностью;

4) адвокатская деятельность; P020254 P981325

5) (исключен - Законом РК от 15.04.2005 г. N 45)

6) нотариальная деятельность; P020254 P981325

6-1) деятельность по удостоверению соответствия открытого ключа электронной цифровой подписи закрытому ключу электронной цифровой подписи, а также по подтверждению достоверности регистрационного свидетельства; P040202

7) организация и проведение лотерей (кроме государственных (национальных); P990939 P011432 V990942

7-1) деятельность в сфере игорного бизнеса;

8) (исключен - Законом РК от 5 июля 2000 года N 79)

10) деятельность по оценке имущества;

10-1) осуществление охранной деятельности юридическими и физическими лицами; P991507 V042826

10-2) (исключен - Законом РК от 15.04.2005 г. N 45)

11) деятельность кредитного бюро. <*>

Сноска. Статья 10 - с изменениями и дополнениями, внесенными Указом Президента Республики Казахстан, имеющим силу Закона от 23 декабря 1995 г. N 2720; Законами РК от 7 апреля 1997 г. N 89 ; от 9 июня 1997 г. N 116 ; от 10 июля 1998 г. N 283 ; Законом РК от 9.12.98г. N 307 ; от 5 июля 2000 года N 79 ; от 11 июня 2001 г. N 207 ; от 7 января 2003 года N 371.; от 4 июля 2003 года N 470 ; от 6 июля 2004 г. N 572 ; от 15 апреля 2005 г. N 45 .

Статья 11. Лицензирование деятельности, связанной с концентрацией финансовых ресурсов

Подлежат обязательному лицензированию следующие виды финансовой деятельности и деятельности, связанной с концентрацией финансовых ресурсов:

1) осуществление банковских операций, а также иных операций, осуществляемых банками и организациями, осуществляющими отдельные виды банковских операций, в соответствии с банковским законодательством, деятельность клиринговых и расчетных организаций;

2) аудиторская деятельность;

2-1)(исключен Законом РК от 5 мая 2006 года N 139 (порядок введения в действие см. ст.2 Закона РК N 139);

3) деятельность в отрасли "страхование жизни" и в отрасли "общее страхование", деятельность по перестрахованию, деятельность страховых брокеров, актуарная деятельность на страховом рынке;

4) профессиональная деятельность на рынке ценных бумаг, за исключением депозитарной деятельности; P970293 V970390

5) деятельность по привлечению пенсионных взносов и осуществлению пенсионных выплат; P971396

6)-8) (исключены) <*>

Сноска. Статья 11 в редакции Указа Президента Республики Казахстан, имеющего силу Закона от 31 августа 1995 г. N 2447. Внесены изменения Законами РК от 19 июня 1997 г. N 134 ; от 10 июля 1998 г. N 282 ; от 16 июля 1999 г. N 436 ; от 5 июля 2000 года N 79 ; от 18 декабря 2000 г. N 128 ; от 2 марта 2001 г. N 162 ; от 4 июля 2003 года N 466 ; Законом Республики Казахстан от 10 июля 2003 года N 483 (вводится в действие с 1 января 2004 года); от 7 июля 2004 г. N 577 ; от 8 июля 2005 г. N 72 (порядок введения в действие см. ст.2); от 5 мая 2006 года N 139 (порядок введения в действие см. ст.2 Закона РК N 139).

Статья 11-1. Лицензирование деятельности, связанной с использованием валютных ценностей, и лицензирование валютных операций

Лицензированию подлежат:

1) осуществление розничной торговли и оказание услуг за наличную иностранную валюту; P910670

2) осуществление валютных операций. V011561 V032436 V032469 <*>

Сноска. Cтатья 11-1 - в редакции Закона РК от 9 июня 2005 г. N 56 (вводится в действие по истечении шести месяцев со дня опубликования).

Глава 3. Лицензирование экспорта и импорта товаров (работ, услуг)

Статья 12. Общие положения

1. Экспорт и импорт отдельных товаров (работ, услуг) осуществляются по лицензиям. V042831

Перечень товаров (работ, услуг), подлежащих лицензированию по соображениям государственной безопасности, обеспечения правопорядка защиты окружающей среды, жизни и здоровья граждан, а также порядок выдачи и оформления лицензий на совершение экспортно-импортных операций устанавливаются Правительством Республики Казахстан. P971037 (приложения N 2, N 3, N 4, N 5 ); P971037 P991919

2. (исключен - Законом РК от 8.10.99 г. N 471)

3. Лицензия выдается заявителю на период календарного года для осуществления экспортных или импортных операций - по каждой отдельной сделке. Обладатель лицензии вправе от нее отказаться, уведомив об этом орган, выдавший лицензию.

Для лиц, осуществляющих определенные виды деятельности по генеральной лицензии, лицензия на импорт отдельных товаров (работ, услуг), входящих в перечень, установленный Правительством Республики Казахстан, и постоянно используемых в данном виде деятельности, выдается (на объем ежегодного импорта независимо от числа контрактов) без ограничения срока действия.

4. По мотивированной просьбе заявителя срок действия разовой лицензии может быть продлен.

5. Разовые лицензии являются разрешением на экспорт и импорт товаров (работ, услуг) в указанные в них сроки и служат основанием для таможенного оформления продукции.

6. Лицензии выдаются на один вид товара (работ, услуг), независимо от количества их наименований, включенных в контракт. <*>

Сноска. Пункт первый статьи 12 - с изменениями, внесенными Указом Президента Республики Казахстан, имеющим силу Закона, от 23 декабря 1995 г. N 2720. Внесены изменения - Законом РК от 8 октября 1999 г. N 471 ; от 15 апреля 2005 г. N 45 .

Статья 13. Особенности лицензирования экспорта товаров (работ, услуг)

1. Лицензирование экспортных операций может иметь место в случаях, если:

1) предметом экспорта являются товары (работы, услуги), продажа (реализация) которых на внутреннем рынке осуществляется на основании лицензии;

2) производство и реализация данного товара (работ, услуг) являются монополией государства. Отнесение вида деятельности к государственной монополии осуществляется законодательными актами Республики Казахстан.

2. Введение лицензионного порядка на экспорт товаров (работ, услуг) по иным основаниям, в том числе по мотивам защиты внутреннего товарного и продовольственного рынка в интересах потребителей и ограничения в связи с этим вывоза дефицитных товаров за рубеж, производится Правительством Республики Казахстан. P991919

3. Лицензии, выданные на вывоз товара (работ, услуг) в одно государство, не могут быть использованы для вывоза этого товара (работ, услуг) в другое государство.

4. (Часть первая исключена - Законом РК от 8.10.99 г. N 471)

Лицензия, выданная с нарушением установленного порядка, считается недействительной. <*>

Сноска. В статью 13 внесены изменения - Законом РК от 8 октября 1999 г. N 471 .

Статья 14. Лицензирование импорта товаров (работ, услуг)

Введение лицензионного порядка на импорт товаров (работ, услуг) в целях защиты интересов казахстанских производителей на внутреннем рынке осуществляется Правительством Республики Казахстан.

Правительство Республики Казахстан вправе освобождать от лицензионного порядка импорт товаров (работ и услуг) для государственных органов, обеспечивающих национальную безопасность, правопорядок и безопасность высшего должностного лица государства в пределах их компетенции. <*>

Сноска. В статью 14 внесены изменения - Законом РК от 8 октября 1999 г. N 471 .

Глава 4. Условия и порядок выдачи лицензий

Статья 15. Условия выдачи лицензии

Лицензия на право заниматься лицензируемой деятельностью выдается субъекту, квалификационный уровень которого соответствует предъявляемым требованиям для данного вида деятельности.

Квалификационные требования к лицензируемым видам деятельности утверждаются Правительством Республики Казахстан.

Перечень лицензируемых в соответствии с настоящим Законом видов деятельности, по которым необходимо заключение органов в области охраны окружающей среды, промышленной безопасности и государственного энергетического надзора, санитарно-эпидемиологической службы, утверждается Правительством Республики Казахстан.

При выдаче лицензии учитываются условия производства, обеспечивающие безопасность общества, окружающей среды, жизни и здоровья граждан, а также гарантию качества производимой продукции, выполняемых работ, оказываемых услуг. Соответствие субъекта (заявителя и (или) лицензиата) квалификационному уровню может устанавливаться на основе независимой экспертной оценки, проводимой юридическими, физическими лицами, аккредитованными в установленном порядке. P040778

Лицензии на предпринимательскую деятельность по оказанию услуг с использованием национальных ресурсов в области связи могут выдаваться на конкурсной основе.

Условия, необходимые для выдачи лицензий на осуществление банковской деятельности и совершение банковских операций, устанавливаются банковским законодательством. Z952444 ; V032644 (гл. 2)

Порядок и условия выдачи, прекращения действия лицензий, а также квалификационные требования по осуществлению деятельности, связанной с использованием валютных ценностей, и проведению валютных операций, устанавливаются валютным законодательством. Z960054 V032469

Условия и порядок выдачи лицензий по видам деятельности на рынке ценных бумаг определяются законодательством о рынке ценных бумаг. Z030461 (ст. 50, 51); P970293

Условия, необходимые для выдачи лицензии на осуществление деятельности по разработке, производству, ремонту, торговле, приобретению, коллекционированию, экспонированию огнестрельного гражданского и служебного оружия и патронов к нему, боевого ручного стрелкового оружия и патронов к нему, холодного оружия, гражданских пиротехнических веществ и изделий с их применением, а также химических средств самообороны, устанавливаются законодательством о контроле за оборотом отдельных видов оружия. Z980339

Условия и порядок выдачи лицензий профессиональным участникам страхового рынка определяются законодательством о страховании и страховой деятельности. Z000126

Условия и порядок выдачи лицензии кредитному бюро определяются законодательством Республики Казахстан о кредитных бюро и формировании кредитных историй. Z040573

Условия и порядок выдачи лицензии на осуществление деятельности по привлечению пенсионных взносов и осуществление пенсионных выплат определяются законодательством Республики Казахстан о пенсионном обеспечении. Z970136 P971396 V043104

При утере лицензии лицензиат имеет право на получение дубликата. Лицензиар в течение десяти рабочих дней производит выдачу дубликата лицензии по письменному заявлению лицензиата. При этом лицензиат уплачивает лицензионный сбор за право занятия отдельными видами деятельности.

В случае изменения наименования лицензируемого вида деятельности, если такое изменение не повлекло изменения существа выполняемых операций в рамках лицензируемого вида деятельности, лицензиат представляет заявление на переоформление лицензии. В случаях, установленных нормативными правовыми актами лицензиара, лицензиат при переоформлении лицензии обязан представить дополнительные документы, связанные с осуществлением лицензируемого вида деятельности.

В случае изменения фамилии, имени, отчества физического лица оно обязано об этом сообщить лицензиару письменно в месячный срок с приложением соответствующих документов, подтверждающих указанные сведения.

В случае изменения наименования (в том числе изменения организационно-правовой формы, за исключением случаев, предусмотренных законодательными актами Республики Казахстан), места нахождения (если оно указано в лицензии) юридического лица оно обязано в течение месяца подать заявление о переоформлении лицензии с приложением соответствующих документов, подтверждающих указанные сведения.

Лицензиар в течение десяти дней со дня подачи лицензиатом соответствующего письменного заявления переоформляет лицензию.

При переоформлении лицензии и выдаче указанного документа уплачивается лицензионный сбор за право занятия отдельными видами деятельности в порядке и размере, установленных налоговым законодательством Республики Казахстан. K010209 (гл. 79); 020100

Лицензии на осуществление деятельности, связанной с привлечением иностранной рабочей силы, выдаются с учетом квоты, устанавливаемой Правительством Республики Казахстан, на привлечение иностранных граждан, нанимаемых работодателем за пределами Республики Казахстан, для работы на территории Республики в целом и по группам профессий. Z010149 (ст. 1 п. 5-1; ст. 11 п. 1) <*>

Сноска. Статья 15 дополнена частью четвертой Указом Президента Республики Казахстан, имеющего силу Закона от 31 августа 1995 г. N 2447; Внесены изменения Законами РК от 10 июля 1998 г. N 282 ; от 30 декабря 1998 г. N 343 ; от 16 июля 1999 г. N 436 ; от 8 октября 1999 г. N 471 ; от 5 июля 2000 года N 79 ; от 18 декабря 2000 г. N 128 ; от 16 марта 2001 г. N 164 ; от 24 декабря 2001 г. N 276 (вводится в действие с 1 января 2002 г.) ; от 14 ноября 2002 г. N 352 ; от 13 марта 2003 г. N 394 ; от 8 мая 2003 г. N 411 ; от 5 июля 2004 г. N 568 ; от 6 июля 2004 г. N 572 ; от 15 апреля 2005 г. N 45 ; от 9 июня 2005 г. N 56 (вводится в действие по истечении шести месяцев со дня опубликования); от 8 июля 2005 г. N 69 .

Статья 16. Документы, необходимые для получения лицензии

Для получения лицензии необходимы следующие документы:

1) заявление установленного образца, форма которого утверждается Правительством Республики Казахстан;

2) документы, подтверждающие соответствие заявителя требованиям статьи 15 настоящего Закона;

3) документ, подтверждающий уплату в бюджет лицензионного сбора за право занятия отдельными видами деятельности (статья 18 настоящего Закона).

Кроме того, для юридических лиц необходимо представить копию свидетельства о государственной регистрации.

В законодательных актах по отдельным видам лицензируемой деятельности могут устанавливаться дополнительные и специальные требования к перечню документов.

В установленном законодательством порядке заявитель несет ответственность за правильность, полноту и своевременность представленной информации в документах. K010155 <*>

Сноска. Подпункт 3) Статьи 16 в новой редакции - Закон Республики Казахстан от 2 июля 1997 года N 144 . Внесены изменения - Законом РК от 8 октября 1999 г. N 471 ; от 5 июля 2000 года N 79 ; от 24 декабря 2001 г. N 276 (вводится в действие с 1 января 2002 г.) ; от 15 апреля 2005 г. N 45 .

 Статья 17. Сроки рассмотрения заявления о выдаче лицензии

Лицензии выдаются не позднее месячного срока , а для субъектов малого предпринимательства - не позднее десятидневного срока со дня подачи заявления со всеми необходимыми документами, если иной срок не установлен законодательными актами. <*>

Сноска. В статью 17 внесены изменения - Законом РК от 10 июля 1998 г. N 283 .

Статья 18. Лицензионный сбор за право занятия отдельными видами деятельности

Ставки, порядок исчисления и уплаты в бюджет лицензионного сбора за право занятия отдельными видами деятельности и возврата уплаченных сумм определяются в соответствии с Налоговым кодексом Республики Казахстан. P020100

Выдача лицензий на весь период занятия соответствующим видом деятельности осуществляется с разовой уплатой лицензионного сбора на момент выдачи лицензии. <*>

Сноска. Статья 18 в новой редакции - Закон Республики Казахстан от 2 июля 1997 года N 144 . Внесены изменения - Законом РК от 10 июля 1998 г. N 283 ; от 5 июля 2000 года N 79 ; от 24 декабря 2001 г. N 276 (вводится в действие с 1 января 2002 г.).

Статья 19. Отказ в выдаче лицензии

1. Лицензия не выдается, если:

1) осуществление определенного вида деятельности законодательными актами запрещено для данной категории субъектов;

2) не представлены все документы, требуемые в соответствии со статьей 16 настоящего Закона либо другими законодательными актами. При устранении заявителем указанных препятствий заявление рассматривается на общих основаниях;

3) не внесен лицензионный сбор за право занятия отдельными видами деятельности (статья 18 настоящего Закона);

4) заявитель не отвечает установленным в соответствии со статьей 15 настоящего Закона квалификационным требованиям;

5) в отношении заявителя имеется решение суда, запрещающее ему занятие данным видом деятельности.

Банковским и валютным законодательством могут быть установлены иные основания для отказа в выдаче лицензий на осуществление банковских операций, деятельности, связанной с использованием валютных ценностей, и валютных операций. Z952444 (ст. 27); Z960054 (ст. 4 п. 4); V032469 (гл. 1 п. 7)

Законодательством о страховании и страховой деятельности могут быть установлены иные основания для отказа в выдаче лицензий профессиональным участникам страхового рынка. Z000126

Законодательством в сфере государственного контроля за оборотом отдельных видов оружия могут быть установлены иные основания для отказа в выдаче лицензии на разработку, производство, ремонт, торговлю, приобретение, коллекционирование, экспонирование огнестрельного гражданского и служебного оружия и патронов к нему, боевого ручного стрелкового оружия и патронов к нему, холодного оружия, гражданских пиротехнических веществ и изделий с их применением, а также химических средств самообороны. Z980339

2. Запрещается отказ в выдаче лицензии по мотивам:

1) нецелесообразности предоставления заявителю права осуществления лицензируемой деятельности;

2) насыщенности рынка товарами (работами, услугами), на производство либо реализацию которых требуется лицензия;

3) обеспечения монопольного положения на рынке;

4) сомнений в личностных качествах и деловой репутации заявителя, в том числе по мотивам бывшей судимости, прошлых запретов на осуществление предпринимательской деятельности, отзыв предыдущих лицензий, если эти запреты и отзывы считаются прекратившими свои действия (погашенными) в соответствии с установленным законодательством порядком.

3. Запрещается обуславливать выдачу лицензии требованиями:

1) об обязательной закупке товаров (работ и услуг) для государственных нужд;

2) о реализации производимых в соответствии с полученной лицензией товаров (работ, услуг) определенным потребителям либо поставок их в определенные регионы республики, в том числе требованием об отказе их поставки за пределы данной административно-территориальной единицы либо на экспорт;

3) об установлении определенной цены (тарифов, расценок) на производимые товары (работы, услуги), в том числе о реализации их определенным потребителям по заранее фиксированным ценам.

4. При отказе в выдаче лицензии заявителю дается мотивированный ответ в письменном виде в сроки, установленные для выдачи лицензии. <*>

Сноска. Пункт 1 статьи 19 - с изменениями, внесенными Указом Президента Республики Казахстан, имеющего силу Закона от 31 августа 1995 г. N 2447, Законами Республики Казахстан от 2 июля 1997 года N 144 ; от 30 декабря 1998 г. N 343 ; от 16 июля 1999 г. N 436 ; от 8 октября 1999 г. N 471 ; от 5 июля 2000 года N 79 ; от 18 декабря 2000 г. N 128 ; от 24 декабря 2001 г. N 276 (вводится в действие с 1 января 2002 г.) ; от 15 апреля 2005 г. N 45 ; от 9 июня 2005 г. N 56 (вводится в действие по истечении шести месяцев со дня опубликования).

Статья 20. Обжалование отказа в выдаче лицензии

1. Если лицензия не выдана в установленный настоящим Законом или другими законодательными актами срок или отказ представляется заявителю необоснованным, он вправе в месячный срок обжаловать эти действия в судебном порядке. K990411 ; K010155 (ст. 149-150)

2. Суд, установив факт необоснованного отказа либо невыдачи лицензии в установленные сроки, выносит решение, обязывающее лицензионный орган выдать лицензию, которое должно быть исполнено лицензионным органом в десятидневный срок с момента вступления решения суда в законную силу. <*>

Сноска. Статья 20 дополнена пунктом 2 Указом Президента Республики Казахстан, имеющим силу Закона, от 23 декабря 1995 г. N 2720.

Статья 21. Прекращение действия лицензии

1. Лицензия прекращает свое действие только в случаях:

1) истечения срока, на который выдана лицензия;

2) совершения действий (операций) в полном объеме, на осуществление которых выдана лицензия ;

3) отзыва лицензий;

4) прекращения предпринимательской деятельности гражданина, реорганизации или ликвидации юридического лица, за исключением преобразования юридического лица одного вида в юридическое лицо другого вида (изменения организационно-правовой формы), кроме случаев, когда порядок и условия выдачи лицензий устанавливаются в соответствии с законодательными актами Республики Казахстан;

5) добровольного возврата лицензии лицензиару.

2. (Пункт исключен согласно Закону РК от 5 июля 2000 года N 79)

3. Споры, связанные с прекращением действия лицензии, разрешаются судами. <*>

Сноска. Пункт 1 статьи 21 - с изменениями, внесенными Указом Президента Республики Казахстан, имеющим силу Закона, от 23 декабря 1995 г. N 2720 ; от 14 ноября 2002 г. N 352 ; от 8 мая 2003 г. N 411 ; от 15 апреля 2005 г. N 45 .

Статья 22. Отзыв лицензии и приостановление ее действия

1. Лицензия может быть отозвана в судебном порядке, если иное не предусмотрено законодательными актами, в случаях:

1) неисполнения лицензиатом требований, предъявляемых для данного лицензируемого вида деятельности;

2) запрещения судом лицензиату заниматься тем видом деятельности, на осуществление которого он обладает лицензией;

3) неустранения причин, по которым лицензиар приостановил действие лицензии;

4) предоставления лицензиатом заведомо ложной информации при получении лицензии.

2. Лицензия может быть отозвана в судебном порядке по основаниям, предусмотренным пунктом 1 настоящей статьи.

3. Лицензиар вправе приостановить действие лицензии на срок до шести месяцев с указанием причины приостановления.

Приостановление действия лицензии субъекта малого предпринимательства производится судом по заявлению лицензиара, государственных органов, осуществляющих контрольные и надзорные функции.

Заявление о приостановлении действия лицензии субъекта малого предпринимательства направляется уполномоченным государственным органом в суд в порядке и на основаниях, установленных законодательными актами Республики Казахстан.

Приостановление действия лицензии субъекта малого предпринимательства без судебного решения допускается в исключительных случаях, установленных законодательством Республики Казахстан, на срок не более 3 дней, с обязательным предъявлением в указанный срок искового заявления в суд. При этом акт о приостановлении действует до вынесения судебного решения.

4. Лицензиат вправе обжаловать в судебном порядке решение о приостановлении действия лицензии. При решении суда о правомерности приостановления действия лицензии срок ее приостановления считать с даты принятия такого решения лицензиаром.

5. После устранения причин, по которым действие лицензии было приостановлено, лицензия возобновляется.

6. Законодательными актами, регулирующими отдельные виды деятельности, могут быть предусмотрены и иные основания и порядок отзыва лицензии и приостановления ее действия.<*>

Сноска. В статью 22 внесены изменения - Законами РК от 8 декабря 1997 г. N 200 ; от 8 октября 1999 г. N 471 ; от 29 ноября 1999 г. N 488 ; от 15 апреля 2005 г. N 45 .

Глава 5. Ответственность за нарушение законодательства о лицензировании

Статья 23. Возмещение убытков

Возмещение убытков, вызванных необоснованным отказом в выдаче лицензии или нарушением прав лицензиата, осуществляется в порядке, установленном гражданским законодательством. K941000 (ст. 9 п. 4)

Статья 24. Ответственность за осуществление деятельности, подлежащей лицензированию, с нарушением законодательства о лицензировании

1. Занятие деятельностью без соответствующей лицензии либо с нарушением лицензионных норм и правил влечет установленную законодательством административную и уголовную ответственность.

2. (исключен - Законом РК от 15.04.2005 г. N 45)

3. Лицензиары и их должностные лица за нарушение законодательства о лицензировании несут установленную законодательными актами Республики Казахстан ответственность. K010155 <*>

Сноска. Пункт 2 дополнен новым абзацем - Законом РК от 9 июня 1997 г. N 116 . Внесены изменения - Законом РК от 11 июля 1997 г. N 154 ; от 10 июля 1998 г. N 283 ; от 8 октября 1999 г. N 471 ; от 29 ноября 1999 г. N 488 ; от 5 июля 2000 года N 79 ; от 15 апреля 2005 г. N 45 .

Статья 25. Учет и контроль

Учет лицензий, а также контроль за соблюдением лицензионных правил осуществляет лицензиар.

Проверка соблюдения квалификационных требований и установленных правил производится лицензиаром в порядке, установленном законодательством Республики Казахстан. <*>

Сноска. В статью 25 внесены изменения - Законом РК от 8 октября 1999 г. N 471 .

Статья 26. Порядок вступления в силу настоящего Закона

Настоящий Закон вступает в силу со дня опубликования.

Подпункт 2) статьи 11-1 настоящего Закона действует по 31 декабря 2006 года. <*>

Сноска. В статью 26 внесены изменения - Законом РК от 9 июня 2005 г. N 56 (вводится в действие по истечении шести месяцев со дня опубликования).

Президент

Республики Казахстан

 

 







«Мемлекеттік білім беру ұйымдары қызметкерлерінің үлгі штаттарын және педагог

қызметкерлер мен оларға теңестірілген адамдар лауазымдарының тізбесін бекіту туралы»

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 30 қаңтардағы № 77 Қаулысы

 

«Білім туралы» Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 27 шілдедегі Заңының 4-бабының 11) тармақшасына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:

1. Қоса беріліп отырған:

1) Мемлекеттік білім беру ұйымдары қызметкерлерінің үлгі штаттары;

2) Педагог қызметкерлер мен оларға теңестірілген адамдар лауазымдарының тізбесі бекітілсін.

2. Осы қаулыға қосымшаға сәйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп танылсын.

3. Осы қаулы алғаш рет ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

 

 Қазақстан Республикасының

Премьер-Министрі                                                                                                                                                   К. Мәсімов

 

Қазақстан Республикасы

Үкіметінің

2008 жылғы 30 қантардағы

№ 77 қаулысымен

бекітілген

 

 Мемлекеттік білім беру ұйымдары қызметкерлерінің үлгі штаттары

 

1. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту ұйымдары

қызметкерлерінің үлгі штаттары

 

Лауазымдардың атауы

Штат бірліктерінің саны (топтардың

санына қарай)

1-3

4-5

6-7

8-9

10 және

одан да

көп

Меңгеруші

1

1

1

1

1

Педагог-психолог

0,5

0,5

1

1

1

Әдіскер

0,5

0,5

1

1

1

Меңгерушінің шаруашылық

бөлім жөніндегі

орынбасары

_

_

_

_

1

Шаруашылық меңгерушісі

0,5

1

1

1

-

Медбике

0,5

1

1

1,5

1,5

Емдәмбике

-

-

0,5

0,5

0,5

Бухгалтер

0,5

0,5

1

1

1,5

Хатшы

-

-

0,5

0,5

1

Бас аспаз

-

-

-

-

1

Аспаз

1,5

2

3

3

2

Көмекші жұмысшы

0,5

0,5

1

1

2

Қоймашы

-

-

-

-

1

Кастелянша

0,5

0,5

0,5

1

1

Ғимараттарда кешенді

қызмет көрсететін және

жөндейтін жұмысшы (әрбір ғимаратқа)

1

1

1,5

1,5

2

Кір жуу машиналарының

операторы

1

1

1

2

3

Күзетші

3

3

3

3

3

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту ұйымдарының бір тобына

есептелген тәрбиешілер мен тәрбиешілер көмекшілерінің

штат бірліктері

 

Лауазымдардың атауы

6 күндік жұмыс аптасы

кезінде балалардың

болуы (сағат)

9

10

12

24

Бөбекжай топтары

Тәрбиеші

2,25

2,5

3

5,5

Тәрбиешінің

көмекшісі

1,3

1,5

1,75

2,75

Мектепке дейінгі топтар

Тәрбиеші

2,25

2,5

3

3,5

Тәрбиешінің

көмекшісі

1

1,25

1,5

1,5

 

5 күндік жұмыс аптасы кезінде

балалардың болуы (сағат)

9

10,5

12

24

Бөбекжай топтары

2,0

2,25

2,5

4,5

1,1

1,3

1,5

2,5

Мектепке дейінгі топтар

2,02

2,25

2,5

3,0

1

1,15

1,25

1,5

 

Ескертпелер:

1. Интернаттық үлгідегі санаторийлік мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту ұйымдарының тәрбиешілері мен тәрбиешілер көмекшілерінің штат бірліктері (туберкулез, аллергия ауруымен ауыратын, қант диабетімен ауыратын, әлжуаз және жиі ауыратын балалар үшін) демалыс және мереке күндеріндегі жұмысын есептегенде балалар тәулік бойы болатын мектепке дейінгі ұйымдардың тәрбиешілері мен тәрбиешілер көмекшілерінің штат бірліктеріне сәйкес белгіленеді.

2. Тәрбиеленушілерді дамытудың басым бағыты бар мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту ұйымдарында мынадай:

әдіскер, бір бірліктен артық емес;

4 жастағы және одан да ересек балалардың әр тобына лауазымның 0,25 штат бірлігі бойынша балаларды бейінді оқыту жөніндегі оқытушылар лауазымының штат бірліктері белгіленеді.

3. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту ұйымдарындағы музыка жетекшілері лауазымының штат бірліктері 2 жастағы және одан ересек балалардың әрбір тобына лауазымның 0,25 штат бірлігі есебінен белгіленеді.

4. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту ұйымдарындағы қазақ тілі оқытушысының штат бірліктері 3 жастағы және одан да ересек балалардың әрбір тобына лауазымның 0,25 штат бірлігі есебінен белгіленеді.

5. Есту қабілеті бұзылған балаларға арналған мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту ұйымдарында және осындай балалар үшін арнайы топтар құрылған мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту ұйымдарында әрбір топқа лауазымның бір штат бірлігі сурдопедагог лауазымы қосымша белгіленеді.

6. Сөйлеу қабілеті бұзылған балаларға арналған мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту ұйымдарында және сөйлеу қабілеті бұзылған балалар үшін арнайы топтар құрылған мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту ұйымдарында логопед және дефектолог мұғалім лауазымының штат бірліктері қосымша белгіленеді.

7. Әр түрлі тілде оқыту және тәрбиелеу қатар жүргізілетін эксперименттік режимде жұмыс істейтін мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту ұйымдарында әдіскерлердің лауазымының штат бірліктері топтардың санына қарай, әрбір топқа лауазымның 0,25 штат бірлігі есебінен еңбекақы төлеу қоры шегінде тілдік оқыту және тәрбие берудің әрбір түрі үшін жеке белгіленеді.

8. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту ұйымдарында дене тәрбиесі залы болған жағдайда 3 және одан ересек жастағы балалардың әрбір тобы үшін лауазымның 0,25 бірлігі есебінде дене тәрбиесі жөніндегі нұсқаушы лауазымының штат бірлігі қосымша белгіленеді.

9. Қыли көзді және амблиопиясы бар балаларға арналған арнаулы топтар құрылған мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту ұйымдарында тифлопедагог мұғалімі және әрбір 3 топқа лауазымның 0,5 штат бірлігі есебінен медициналық аппаратураны жөндеу жөніндегі техник лауазымдарының штат бірліктері белгіленеді.

10. Балалардың дене мен психикалық денсаулығын сақтау әрі нығайту жөніндегі міндеттерді орындайтын және физиотерапия кабинеттері бар мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту ұйымдарында дәрігер лауазымының 1 штат бірлігі көзделеді.

11. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту ұйымдарында компьютерлік және ұйымдастыру техникасы болған кезде осы техникаға қызмет көрсету жөніндегі маманның лауазымдық штат бірлігі қосымша белгіленеді.

12. Гуманитарлық-эстетикалық бейіндегі жұмыс бағыты бар мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту ұйымдарында ата-аналар мен балалардың қазіргі заманға сай талаптары ескеріле отырып, хореограф, эстетика, бейнелеу өнері жөніндегі оқытушылар лауазымдарының және басқа да лауазымдардың лауазымдық штат бірліктері қосымша көзделуі мүмкін.

 

2. Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім беру ұйымдары қызметкерлерінің үлгі штаттары

 

«Мектеп-балабақша» кешендері

 

Лауазымдардың атауы

Сынып жинақтауыштары мен

топтардың саны

2-3

4-6

7-9

10-14

15 және

одан да

көп

Директор

1

1

 1

1

Директордың оқу жұмысы

жөніндегі орынбасары

0,5

0,5

 1

1

Директордың тәрбие жұмы-

сы жөніндегі орынбасары

0,5

0,5

 1

1

Директордың шаруашылық

жұмысы жөніндегі орынбасары

-

-

-

-

1

Шаруашылық меңгерушісі

0,5

0,5

1

1

1

Медбике

0,5

1

1

1,5

2

Емдәмбике

-

-

0,5

0,5

1

Кіші медициналық персонал

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

Педагог-психолог

0,5

0,5

0,5

1

1

Әдіскер

0,5

0,5

1

1

1

Аға вожатый

-